KWALIFIKACJA MED9 - STYCZEŃ 2017

PYTANIE NR 21.
Lek sporządzony według zamieszczonej recepty należy umieścić w butelce o pojemności
Ilustracja przedstawia receptę farmaceutyczną, która jest częścią pytania egzaminacyjnego dla technika farmaceutycznego w
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Z zapisu "Ethanoli 80° ad 35,0" wynika, że roztwór ma mieć masę końcową 35 g. Dla etanolu 80° przyjmuje się gęstość ok. 0,86 g/ml, więc V = 35/0,86 ≈ 40,7 ml, a butelka 30 ml nie pomieści całości. Ponieważ lek jest "zewnętrznie", stosuje się zwykłą nakrętkę, nie zakraplacz.

Pełne wyjaśnienie:

Na recepcie kluczowy jest zapis "Ethanoli 80° ad 35,0". Słowo ad oznacza dopełnienie rozpuszczalnikiem do ilości końcowej – tutaj do masy 35,0 g całego roztworu (nie do objętości w ml).

Aby dobrać pojemność butelki, trzeba oszacować objętość preparatu. Dla mieszaniny etanolu z wodą (etanol 80°) przyjmuje się gęstość około 0,86 g/ml. Stosujemy zależność:

V = m / ρ

  • m = 35,0 g
  • ρ ≈ 0,86 g/ml

Obliczenie: 35,0 / 0,86 ≈ 40,7 ml. To oznacza, że butelka 30 ml będzie za mała, bo nie pomieści całej ilości leku. W praktyce wybiera się najmniejsze standardowe opakowanie, które mieści całość – spośród podanych odpowiedzi będzie to 40 ml.

Drugim elementem jest rodzaj zamknięcia. Na recepcie widnieje "D.S. Zewnętrznie", czyli preparat jest przeznaczony do stosowania na skórę (np. nanoszony wacikiem/gazą, do przemywań lub smarowania). W takiej sytuacji właściwa jest butelka z nakrętką. Zamknięcie typu zakraplacz służy do precyzyjnego dawkowania kroplami (typowo dla kropli ocznych), a nie do roztworów zewnętrznych o większej objętości.

Dlaczego pozostałe warianty są błędne?

  • "30 mL, z nakrętką." – błędna pojemność; wynik obliczeń wskazuje ok. 40,7 ml.
  • "30 mL, z zakraplaczem." – jednocześnie błędna pojemność i niewłaściwy typ zamknięcia dla stosowania zewnętrznego.
  • "40 mL, z zakraplaczem." – pojemność jest wystarczająca, ale zamknięcie nie pasuje do sposobu użycia "zewnętrznie".

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze sprawdź, czy w recepcie podano masę czy objętość, a przy "ad" pamiętaj o dopełnieniu do wartości końcowej. Potem dobierz opakowanie i zamknięcie zgodnie z drogą podania z sygnatury.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Zapis ad 35,0 oznacza dopełnienie rozpuszczalnikiem do ilości końcowej preparatu. W tej recepcie "Ethanoli 80° ad 35,0" mówi, że po dodaniu etanolu masa całego roztworu ma wynieść 35,0 g.
Stosuje się wzór V = m/ρ, gdzie m to masa (g), a ρ to gęstość (g/ml). Po obliczeniu wybiera się najmniejszą standardową butelkę, która pomieści całość. To typowe zadanie z obliczeń recepturowych.
Etanol 80° ma gęstość mniejszą niż 1 g/ml, więc z 35 g otrzymuje się więcej niż 35 ml. Przy ρ ≈ 0,86 g/ml wychodzi ok. 40,7 ml, więc 30 ml byłoby za mało i część preparatu nie zmieściłaby się w opakowaniu.
Nie. Założenie 1 g = 1 ml dotyczy w przybliżeniu tylko wody. Roztwory alkoholowe i inne rozpuszczalniki mają inną gęstość, więc trzeba użyć właściwej wartości ρ. Pominięcie gęstości to częsty błąd w zadaniach egzaminacyjnych.
Zakraplacz stosuje się, gdy preparat ma być dawkowany kroplami i potrzebna jest powtarzalność objętości kropli (np. krople oczne). Dla roztworów do smarowania skóry lub przemywań zwykle wybiera się butelkę z nakrętką.
"D.S. Zewnętrznie" oznacza stosowanie na skórę. Pacjent zwykle nalewa niewielką ilość na wacik/gazę albo na dłoń, więc wygodniejsza i właściwa jest nakrętka. Zakraplacz sugeruje podawanie w kroplach, co nie odpowiada temu sposobowi użycia.
W praktyce spotyka się standardowe pojemności, np. 10, 30, 40, 100 ml i większe. Zasada jest prosta: wybierz najmniejsze opakowanie, które pomieści całość sporządzonego leku. Dzięki temu preparat jest wygodny w użyciu i magazynowaniu.
M.f. sol. to skrót od łacińskiego polecenia wykonania: "Misce fiat solutio", czyli "zmieszaj, niech powstanie roztwór". Informuje o postaci leku (roztwór), co pomaga w doborze odpowiedniego opakowania i sposobu wydania.
Najczęstsze pomyłki to: uznanie "ad 35,0" za ml zamiast g, przyjęcie 1 g/ml dla etanolu, zaokrąglenie wyniku w dół i wybór za małej butelki oraz automatyczny wybór zakraplacza dla każdego płynu bez analizy "zewnętrznie" w sygnaturze.
Warto przećwiczyć zadania z przeliczeń masa–objętość oraz zapamiętać, że roztwory alkoholowe mają gęstość mniejszą niż woda. Na egzaminie zawsze zapisuj wzór V = m/ρ i sprawdzaj, czy wynik przekracza pojemność proponowanych opakowań.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 51% zdających egzamin. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Z zapisu "Ethanoli 80° ad 35,0" wynika, że roztwór ma mieć masę końcową 35 g."

Źródła:

  • Engineering ToolBox: "Ethanol - Density and Specific Weight", https://www.engineeringtoolbox.com/ethanol-ethyl-alcohol-density-specific-weight-temperature-pressure-d_2028.html (dostęp: 28.02.2026)
  • NIST Chemistry WebBook: "Ethanol" (dane fizykochemiczne substancji), https://webbook.nist.gov/cgi/cbook.cgi?ID=C64175 (dostęp: 28.02.2026)

Materiały:

  • Podręcznik do receptury aptecznej (działy: skróty recepturowe, postacie płynne, opakowania)
  • Tablice gęstości mieszanin etanol–woda (tablice alkoholometryczne)
  • Zestawy zadań z obliczeń recepturowych (masa–objętość–gęstość)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego