KWALIFIKACJA ELM3 - CZERWIEC 2018

PYTANIE NR 16.
Na podstawie przedstawionego schematu układu sterowania wskaż, które z wymienionych działań podłączonych zaworów nie wystąpi.
Ilustracja przedstawia schemat dwóch układów pneumatycznych.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
W zaworze 5/2 bistabilnym 1V1 wysterowanie cewki 1M1 przełącza rozdzielacz tak, że zasilana jest komora powodująca wysuw siłownika 1A1. Zawór dławiąco-zwrotny 2V2 na schemacie dław i przepływ tylko w jednym kierunku – tu dławienie dotyczy wypływu, czyli regulacji przy wsuwaniu, a nie przy wysuwaniu.

Pełne wyjaśnienie:

Pytanie sprawdza umiejętność czytania schematu pneumatycznego i przewidywania skutków wysterowania cewek oraz orientacji zaworów dławiąco-zwrotnych.

Dlaczego poprawna jest odpowiedź o 2V2 (że regulacja przy wysuwie nie wystąpi)?
W układzie z siłownikiem jednostronnego działania 2A1 zastosowano zawór dławiąco-zwrotny 2V2. Taki element nie reguluje prędkości w obu kierunkach – dławienie jest tylko dla przepływu przez dławik regulowany, a w kierunku przeciwnym powietrze przepływa swobodnie przez zawór zwrotny. Z opisu schematu wynika, że 2V2 jest ustawiony tak, iż dławienie dotyczy wypływu z siłownika, czyli regulacji prędkości przy wsuwaniu (odpowietrzaniu). Podczas wysuwania (napełniania) przepływ jest swobodny, więc stwierdzenie o regulacji przy wysuwie jest fałszywe i to działanie "nie wystąpi".

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są prawdziwe?

  • 1V1 + 1M1 → wysuw 1A1: rozdzielacz 5/2 bistabilny po wysterowaniu cewki 1M1 przełącza się w pozycję, w której zasilana jest komora siłownika powodująca wysuw tłoczyska. Bistabilność oznacza, że pozycja zostaje utrzymana po zaniku sygnału.
  • 2V1 + 2M1 → wysuw 2A1: zawór 3/2 monostabilny po wysterowaniu podaje zasilanie na siłownik jednostronny, co powoduje ruch roboczy (wysuw). Powrót realizuje sprężyna po odpadnięciu sygnału.
  • 1V2 reguluje wsuw 1A1: zawór dławiąco-zwrotny 1V2, zgodnie z orientacją na schemacie, umożliwia regulację prędkości tylko w jednym kierunku; tutaj przypada ona na wsuwanie, czyli na odpowietrzanie odpowiedniej komory siłownika dwustronnego działania.

Wskazówka egzaminacyjna: przy zaworach dławiąco-zwrotnych zawsze sprawdzaj, w którą stronę działa zawór zwrotny. Jeśli swobodny przepływ jest na dopływie, a dławienie na wypływie, to regulacja dotyczy zwykle kierunku odpowietrzania (tzw. meter-out), co często bywa mylone z regulacją przy zasilaniu.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Zawór 5/2 bistabilny to rozdzielacz pięciodrogowy, dwupozycyjny, który steruje siłownikiem dwustronnego działania. Bistabilny znaczy, że po przełączeniu pozostaje w ostatniej pozycji także po zaniku sygnału sterującego, aż do podania sygnału na drugą cewkę.
Siłownik dwustronnego działania ma zwykle dwa przyłącza robocze (zasilanie obu komór), a w symbolu nie ma sprężyny powrotnej. Siłownik jednostronnego działania ma jedno przyłącze pneumatyczne i w symbolu widoczną sprężynę, która realizuje powrót.
O kierunku ruchu nie decyduje "lewa/prawa cewka" sama w sobie, tylko to, jak w danej pozycji rozdzielacza połączone są porty zasilania i wyjścia A/B do siłownika. Po wysterowaniu 1M1 rozdzielacz łączy zasilanie z komorą powodującą wysuw, a druga komora jest odpowietrzana.
Zawór dławiąco-zwrotny to połączenie dławika regulowanego i zaworu zwrotnego. Umożliwia regulację prędkości siłownika tylko w jednym kierunku przepływu (przez dławik), a w kierunku przeciwnym zapewnia swobodny przepływ (przez zawór zwrotny). Dzięki temu da się stabilnie ustawić prędkość ruchu.
Trzeba ustalić, w którą stronę jest swobodny przepływ przez zawór zwrotny, a w którą stronę powietrze przechodzi przez dławik regulowany. Regulacja dotyczy tego kierunku, w którym przepływ przechodzi przez dławik. Na schematach pomaga analiza symbolu zwrotnego i toru przepływu.
Regulację na wypływie stosuje się często przy siłownikach, aby uzyskać stabilny ruch i ograniczyć "szarpanie" przy zmianach obciążenia. Dławienie wypływu powoduje, że komora jest "podparta" ciśnieniem, a prędkość zależy głównie od ustawienia dławika, a mniej od wahań siły zewnętrznej.
W typowym wykonaniu zawór 3/2 monostabilny ma jedną pozycję spoczynkową i powrót do niej realizowany jest sprężyną po zaniku sygnału. Na schemacie sprężyna jest narysowana przy symbolu rozdzielacza. To odróżnia go od układów bistabilnych, które nie wracają same.
Najczęściej myli się: (1) kierunek działania cewek w rozdzielaczach 5/2 bez śledzenia połączeń portów, (2) kierunek regulacji zaworu dławiąco-zwrotnego, (3) rolę sprężyny w siłowniku jednostronnym, (4) założenie, że każdy dławik reguluje oba kierunki. Pomaga rysowanie strzałek przepływu dla danego stanu.
Najpierw ustal, którą pozycję zajmie suwak po wysterowaniu cewki. Następnie sprawdź, gdzie trafia zasilanie (P) i które wyjście (A lub B) jest zasilane, a które odpowietrzane (R/S). Na końcu przypisz: zasilona komora siłownika = ruch w stronę przeciwną, odpowietrzana komora = zwalnia ciśnienie.
Ćwicz analizę krótkich schematów: rozpoznawanie typu siłownika, typu rozdzielacza (5/2, 3/2), stanów po wysterowaniu cewek oraz kierunku dławienia. Dobrą metodą jest robienie "mapy portów" (P, A, B, R) dla każdej pozycji zaworu i dopiero potem wnioskowanie o ruchu oraz o tym, czy regulacja dotyczy wysuwu czy wsuwu.
info

Około 66% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że w zaworze 5/2 bistabilnym 1V1 wysterowanie cewki 1M1 przełącza rozdzielacz tak, że zasilana jest komora powodująca wysuw siłownika 1A1.

Źródła:

  • ISO 1219-1:2012, Fluid power systems and components — Graphical symbols and circuit diagrams — Part 1: Graphical symbols

Materiały:

  • Instrukcje i katalogi producentów elementów pneumatycznych (symbole, funkcje portów, przykłady podłączeń)
  • Materiały dydaktyczne z pneumatyki siłowej: rozdzielacze, siłowniki, zawory dławiąco-zwrotne
  • Zestawy zadań z czytania schematów pneumatycznych (analiza stanów przy wysterowaniu cewek)

Aktualizacja pytania: 03.04.2026



Aktualizacja pytania: 03.04.2026
📡 Brak połączenia internetowego