KWALIFIKACJA MED9 - CZERWIEC 2019

PYTANIE NR 17.
W celu rozpuszczenia 2,5 g substancji określonej zgodnie z FP XI jako rozpuszczalna, należy użyć rozpuszczalnika w ilości
Ilustracja przedstawia tabelę związaną z rozpuszczalnością substancji według Farmakopei Polskiej XI (FP XI).
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Określenie "rozpuszczalna" w Farmakopei oznacza, że do rozpuszczenia 1 części substancji potrzeba 10–30 części rozpuszczalnika. Dla 2,5 g (2,5 części) zakres objętości rośnie proporcjonalnie: 2,5 × 10 do 2,5 × 30, czyli 25–75 mL. Pozostałe zakresy odpowiadają innym kategoriom rozpuszczalności.

Pełne wyjaśnienie:

W Farmakopei określenia rozpuszczalności są zdefiniowane jako liczba części rozpuszczalnika potrzebna do rozpuszczenia 1 części substancji. To nie jest stała objętość przypisana do danej masy, tylko relacja ilościowa (proporcja). Dlatego, gdy zmienia się masa substancji, zakres wymaganej ilości rozpuszczalnika skaluje się liniowo.

Dla kategorii "rozpuszczalna" przyjmuje się zakres 10–30 części rozpuszczalnika na 1 część substancji. Jeśli mamy 2,5 g substancji (czyli 2,5 "części" substancji), to minimalna i maksymalna ilość rozpuszczalnika wynosi:

  • minimum: 2,5 × 10 = 25 mL
  • maksimum: 2,5 × 30 = 75 mL

Stąd poprawny przedział to 25–75 mL.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe?

  • 2,5–25 mL – ten zakres jest zbyt mały dla "rozpuszczalna"; sugeruje kategorię wymagającą mniejszej liczby części rozpuszczalnika na 1 część substancji (czyli "łatwiejszą" rozpuszczalność).
  • 1–2,5 mL – to objętości typowe dla substancji bardzo łatwo/łatwo rozpuszczalnych; dla "rozpuszczalna" byłoby to sprzeczne z definicją opartej na większej liczbie części rozpuszczalnika.
  • 75–100 mL – dolna granica 75 mL odpowiada już górnej granicy dla "rozpuszczalna"; rozszerzenie do 100 mL wprowadza zakres charakterystyczny dla słabszej rozpuszczalności (wymagałby większej liczby części rozpuszczalnika).

Wskazówka egzaminacyjna: zapamiętaj, że w tych definicjach kluczowe jest hasło "części na 1 część". Najpierw dobierz właściwy przedział "części" dla danego określenia, a dopiero potem pomnóż przez masę (liczbę "części") substancji w zadaniu.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
W Farmakopei "rozpuszczalna" opisuje ilościową relację: do rozpuszczenia 1 części substancji potrzeba określonego zakresu części rozpuszczalnika. To ułatwia szybkie oszacowanie, ile rozpuszczalnika może być potrzebne w praktyce recepturowej.
Najpierw odczytaj z definicji FP zakres "części" rozpuszczalnika dla 1 części substancji. Następnie pomnóż ten zakres przez masę substancji wyrażoną w "częściach" (np. 2,5 g to 2,5 części). Otrzymujesz minimalną i maksymalną objętość rozpuszczalnika.
Bo dla kategorii "rozpuszczalna" przyjmuje się 10–30 części rozpuszczalnika na 1 część substancji. Dla 2,5 części substancji (2,5 g) skala jest proporcjonalna: 2,5×10 = 25 mL oraz 2,5×30 = 75 mL. To typowe zadanie na proporcję.
Nie. To jest obliczenie orientacyjne oparte na definicji z Farmakopei i proporcji. W praktyce na rozpuszczalność wpływają m.in. temperatura, postać surowca i mieszanie, ale w zadaniach egzaminacyjnych liczy się poprawne zastosowanie definicji i przeliczenie zakresu.
Najczęściej myli się nazwy kategorii (np. "rozpuszczalna" vs "łatwo rozpuszczalna"), bierze się zakres dla 1 g i nie przelicza na podaną masę, albo traktuje "części" jako stałe mL bez odniesienia do masy substancji. Warto zawsze zrobić szybkie mnożenie kontrolne.
Nie. To różne kategorie, które w Farmakopei odpowiadają innym zakresom liczby części rozpuszczalnika potrzebnych do rozpuszczenia 1 części substancji. Różnica ma znaczenie praktyczne, bo wskazuje, czy do uzyskania roztworu potrzebujesz małej czy większej objętości rozpuszczalnika.
Przy sporządzaniu roztworów i mieszanek, doborze rozpuszczalnika i ocenie, czy da się przygotować roztwór o zadanym stężeniu. To także podpowiedź, czy lepiej rozważyć inną postać leku (np. zawiesinę) albo zastosować techniki wspomagające rozpuszczanie.
Tak, w praktyce wzrost temperatury często zwiększa rozpuszczalność wielu substancji, ale nie zawsze i nie dla każdej substancji. W zadaniach opartych na definicjach FP zwykle nie uwzględnia się temperatury, o ile pytanie nie podaje dodatkowych warunków.
Zadania o rozpuszczalności pytają o minimalną/maksymalną ilość rozpuszczalnika wynikającą z kategorii FP (relacja "części na część"). Zadania o stężeniu zaczynają się od procentów lub g/100 mL i wymagają obliczenia składu roztworu. To inne punkty wyjścia i inne dane.
Najlepiej opanować tabelarycznie nazwy kategorii i ich zakresy "części", a potem trenować szybkie przeliczenia dla 0,5 g, 1 g, 2 g, 2,5 g i 5 g. Pomaga też sprawdzanie, czy wynik "ma sens": im trudniej rozpuszczalna, tym większa objętość rozpuszczalnika.
info

Statystycznie 52% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Określenie "rozpuszczalna" w Farmakopei oznacza, że do rozpuszczenia 1 części substancji potrzeba 10–30 części rozpuszczalnika."

Materiały:

  • Farmakopea Polska (dział/hasło dotyczące określeń rozpuszczalności)
  • Podręczniki z technologii postaci leku dla technika farmaceutycznego (rozdziały: roztwory, rozpuszczalność)
  • Zadania treningowe z przeliczania "części rozpuszczalnika" na objętość dla różnych mas

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego