W monografiach farmakopealnych składniki receptury są często podane w częściach wagowych. Dla nalewki przygotowywanej przez macerację wskazany jest rozpuszczalnik: etanol 70°, który w danej monografii jest "zbudowany" z dwóch składników: etanolu 95° oraz wody.
Z podanych danych wynika, że rozpuszczalnik odpowiada sumie:
- etanol 95°: 676 części,
- woda: 324 części.
Razem daje to 1000 części rozpuszczalnika, czyli właśnie etanolu 70° w rozumieniu tej receptury (to częsty zapis w monografiach: najpierw podaje się składniki potrzebne do uzyskania alkoholu o niższej mocy).
Pytanie dotyczy tego, ile etanolu 70° należy odważyć, aby sporządzić 1000,0 nalewki, przy założeniu wydajności 100%. To założenie oznacza, że nie ma strat w procesie (np. na wchłanianiu przez surowiec, odparowaniu, pozostaniu w aparaturze). W takim modelu edukacyjnym ilość otrzymanej nalewki jest równa ilości użytego rozpuszczalnika.
Dlatego dla 1000,0 nalewki należy odważyć 1000,0 etanolu 70°.
Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?
- 800,0 – to typowy wynik z błędnego mieszania proporcji technologicznych (np. niewłaściwe "odjęcia" lub mylenie bilansu masy). Nie wynika z sumy części rozpuszczalnika z monografii.
- 676,0 – to tylko ilość etanolu 95° (część alkoholowa), ale etanol 70° obejmuje też wodę. Pominięcie 324 części wody zaniża wynik.
- 563,0 – wartość nie odpowiada ani sumie składników rozpuszczalnika, ani prostemu skalowaniu do 1000,0; zwykle jest skutkiem nieuprawnionych przeliczeń stopni alkoholu.
Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w monografii widzisz rozpisane "Aethanolum 95° + Aqua" i jednocześnie polecenie "macerować etanolem 70°", to najpierw zsumuj składniki rozpuszczalnika, a dopiero potem skaluj do żądanej ilości preparatu.
