KWALIFIKACJA ELM3 - CZERWIEC 2024

PYTANIE NR 14.
Jaką funkcję pełni element V3 w układzie przedstawionym na rysunku?
Ilustracja przedstawia schemat układu pneumatycznego, który może być używany w kontekście egzaminu zawodowego dla
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Element V3 jest zaworem dławiąco-zwrotnym, więc reguluje przepływ tylko w jednym kierunku. Z orientacji zaworu zwrotnego wynika, że przy wysuwaniu powietrze z komory tłoczyskowej jest dławione na wylocie, co zmniejsza prędkość wysuwu tłoczyska. W kierunku przeciwnym przepływ jest swobodny.

Pełne wyjaśnienie:

Zawór dławiąco-zwrotny łączy dławik nastawny i zawór zwrotny w układzie równoległym. Oznacza to, że w jednym kierunku medium przepływa swobodnie (przez obejście ze zwrotnym), a w drugim kierunku obejście się zamyka i medium musi przejść przez dławik, co ogranicza natężenie przepływu i spowalnia ruch siłownika.

Na schemacie V3 jest wpięty w przewód komory tłoczyskowej (prawej). Kluczowa jest orientacja zaworu zwrotnego w symbolu: przy przepływie w dół element zwrotny się zamyka. Podczas wysuwania tłoczyska powietrze z komory tłoczyskowej jest odprowadzane w kierunku zaworu rozdzielającego, czyli w praktyce "w dół" na tym odcinku schematu. Ponieważ zwrotny się zamyka, przepływ zostaje wymuszony przez dławik nastawny. To jest typowe dławienie wylotowe, które daje stabilniejszą regulację prędkości przy zmianach obciążenia niż dławienie dolotowe.

Dlatego poprawne jest stwierdzenie, że V3 zmniejsza prędkość wysuwania tłoczyska siłownika. Odpowiedzi mówiące o zmniejszeniu prędkości wsuwania są błędne, bo przy wsuwaniu kierunek przepływu przez V3 się odwraca, zawór zwrotny otwiera się i powietrze może płynąć swobodnie (bez wymuszonego dławienia). Odpowiedzi o zwiększaniu prędkości są niepoprawne, ponieważ dławik z definicji ogranicza przepływ, a nie "przyspiesza" ruch — co najwyżej umożliwia brak dławienia w jednym kierunku dzięki obejściu zwrotnemu.

W praktyce takie rozwiązanie stosuje się, gdy trzeba mieć kontrolowany (wolniejszy) ruch w jednym kierunku, a szybki powrót w przeciwnym, np. przy procesach pozycjonowania lub opuszczania elementu z obciążeniem.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To element łączący dławik nastawny i zawór zwrotny równolegle. W jednym kierunku przepływ jest swobodny (przez zwrotny), a w przeciwnym jest ograniczany (przez dławik). Dzięki temu można regulować prędkość siłownika tylko w jednym kierunku ruchu.
Najczęściej widać symbol dławika (zwężka/nastawny dławik) oraz obejście z zaworem zwrotnym połączone równolegle. Kluczowy detal to kierunek działania zwrotnego: po stronie gniazda/kuli wiadomo, przy jakim kierunku przepływu zawór się zamyka i wymusza przejście przez dławik.
Przy dławieniu wylotowym tworzy się "przeciwciśnienie" w komorze siłownika, co ogranicza wpływ zmian obciążenia na prędkość. Gdy obciążenie rośnie lub maleje, układ mniej "rozbiega się" z prędkością. Dławienie dolotowe jest bardziej wrażliwe na zmiany sił zewnętrznych.
Wysuwanie oznacza ruch tłoczyska na zewnątrz (zwykle wydłużenie siłownika), a wsuwanie ruch do środka. Na schemacie analizuje się, która komora jest zasilana, a z której powietrze jest odprowadzane. To pozwala ustalić kierunki przepływu przez zawory na liniach do komór.
Orientacja (położenie gniazda i elementu zamykającego) pokazuje, w którą stronę jest swobodny przepływ, a w którą stronę następuje zamknięcie. Gdy zwrotny się zamyka, przepływ musi przejść przez dławik, co ogranicza natężenie przepływu i spowalnia ruch siłownika.
Nie "zwiększa" prędkości w sensie aktywnego przyspieszania. Może jedynie nie ograniczać przepływu w jednym kierunku (swobodny przepływ przez zwrotny), a w drugim kierunku go ograniczać (dławienie). Odczucie "szybciej" wynika z braku dławienia w jednym kierunku, a nie z dodatkowej energii.
Najczęstsze są: pominięcie orientacji zaworu zwrotnego w symbolu, mylenie dławienia dolotowego z wylotowym oraz wnioskowanie "na skróty", że zawór na przewodzie danej komory zawsze dotyczy konkretnego kierunku ruchu. Zawsze trzeba prześledzić, skąd i dokąd płynie powietrze.
Ustal, kiedy powietrze wypływa z komory, do której podłączony jest V3. Jeśli w tym stanie przepływ trafia na kierunek, przy którym zwrotny się zamyka, wtedy następuje dławienie i spowolnienie. W przeciwnym kierunku zwrotny się otwiera i dławienia praktycznie nie ma.
Zwykle montuje się go na przewodzie przy króćcu siłownika (jak najbliżej komory), aby stabilnie kontrolować przepływ z tej komory. Często wybiera się dławienie wylotowe, bo daje bardziej powtarzalną prędkość. Dokładne miejsce zależy od schematu i wymagań ruchu roboczego.
Ćwicz trzy kroki: (1) rozpoznawanie symboli (rozdzielacze, zwrotne, dławiki), (2) wskazywanie, która komora siłownika jest zasilana i która odpowietrzana w danym położeniu rozdzielacza, (3) ocena, czy na drodze przepływu jest dławienie dolotowe czy wylotowe. To szybko eliminuje pomyłki.
info

Około 42% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że element V3 jest zaworem dławiąco-zwrotnym, więc reguluje przepływ tylko w jednym kierunku.

Źródła:

  • PN-EN ISO 1219-1:2012 (lub nowsza) "Fluid power systems and components — Graphical symbols and circuit diagrams — Part 1: Graphical symbols", rozdziały dot. symboli zaworów (dławiki, zawory zwrotne, zawory dławiąco-zwrotne).
  • Festo Didactic, "Pneumatics — Basic Level (TP101)" (materiały szkoleniowe), część dotycząca regulacji prędkości siłowników i zaworów dławiąco-zwrotnych (one-way flow control valves).
  • Bosch Rexroth, dokumentacja/katalog "Pneumatics / Flow control valves" (opis zaworów dławiąco-zwrotnych i przykłady zastosowań regulacji prędkości siłowników).

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z pneumatyki (symbole, funkcje zaworów, regulacja prędkości)
  • Katalogi producentów pneumatyki z opisem zaworów dławiąco-zwrotnych i przykładami montażu
  • Ćwiczenia z czytania schematów: identyfikacja komór siłownika i kierunków przepływu

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego