KWALIFIKACJA ELM5 - CZERWIEC 2015

PYTANIE NR 2.
Jaką funkcję, w odbiorniku radiowym z przemianą częstotliwości, pełni układ oznaczony na schemacie znakiem zapytania?
Ilustracja przedstawia schemat blokowy odbiornika radiowego z przemianą częstotliwości, co jest istotne w kontekście
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Blok umieszczony za mieszaczem, a przed demodulatorem pracuje na częstotliwości pośredniej i ma zadanie wzmocnić sygnał odpowiadający odbieranej stacji po przemianie częstotliwości.
Nie jest to wzmacniacz m.cz. (ten jest po demodulacji), ani "tłumik" – tłumienie lustrzanej realizuje się w torze wejściowym.

Pełne wyjaśnienie:

W odbiorniku superheterodynowym (z przemianą częstotliwości) sygnał z anteny jest najpierw selekcjonowany i wzmacniany w torze w.cz., a następnie w mieszaczu łączony z sygnałem heterodyny. Wynikiem mieszania jest m.in. składowa o częstotliwości pośredniej (p.cz.), która nadal niesie informację o odbieranej stacji (modulację), tylko na wygodniejszej, stałej częstotliwości.

Dlatego blok znajdujący się bezpośrednio za mieszaczem i przed demodulatorem pełni funkcję wzmacniacza toru p.cz., czyli w praktyce wzmacnia sygnał odbieranej stacji po przemianie. Odpowiedź "Wzmacniacza sygnału odbieranej stacji radiowej." jest więc poprawna: chodzi o wzmocnienie sygnału użytecznego na etapie p.cz.

  • Odpowiedź "Tłumika częstotliwości pośredniej." jest niepoprawna, bo w klasycznym torze odbiornika w tym miejscu realizuje się wzmocnienie i filtrację p.cz., a nie celowe tłumienie sygnału użytecznego.
  • Odpowiedź "Wzmacniacza sygnału małej częstotliwości." jest niepoprawna, ponieważ wzmacniacz m.cz. pracuje na sygnale audio po demodulacji. Na schemacie blok z "?" jest przed demodulatorem, więc nie może wzmacniać jeszcze sygnału akustycznego.
  • Odpowiedź "Tłumika częstotliwości lustrzanej." jest niepoprawna: częstotliwość lustrzana jest ograniczana głównie przez selektywne obwody wejściowe (filtrację w.cz.) przed mieszaczem, a nie przez blok p.cz. znajdujący się za mieszaczem.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli widzisz na schemacie blokowym "mieszacz + heterodyna", to element tuż za nimi to niemal zawsze tor p.cz. (wzmacniacz/filtry p.cz.), a dopiero dalej jest demodulator i wzmacniacz m.cz.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Odbiornik superheterodynowy to odbiornik radiowy z przemianą częstotliwości, w którym sygnał w.cz. jest mieszany z heterodyną, aby uzyskać stałą częstotliwość pośrednią (p.cz.). Dzięki temu łatwiej uzyskać duże wzmocnienie i dobrą selektywność filtrami p.cz.
Najczęściej spotkasz ciąg: antena → obwody wejściowe w.cz. → wzmacniacz w.cz. → mieszacz + heterodyna → wzmacniacz p.cz. → demodulator → wzmacniacz m.cz. → głośnik. Umiejscowienie bloku na schemacie zwykle wystarcza do rozpoznania jego funkcji.
Po mieszaniu sygnał ma stałą p.cz., więc można zbudować wydajne filtry i wzmacniacze o stałych parametrach. Wzmacniacz p.cz. podnosi poziom sygnału użytecznego (nadal z informacją stacji), poprawiając czułość i ułatwiając późniejszą demodulację.
W.cz. (wysoka częstotliwość) to sygnał na częstotliwości odbieranej stacji, występujący przed mieszaczem. P.cz. (pośrednia) powstaje po przemianie w mieszaczu i ma stałą wartość dobraną przez konstrukcję odbiornika. To rozróżnienie pomaga poprawnie wskazać funkcję bloków.
Sygnał m.cz. (małej częstotliwości, audio) pojawia się dopiero po demodulatorze, który odzyskuje informację dźwiękową z sygnału radiowego. Wzmacniacz m.cz. znajduje się więc za demodulatorem i steruje głośnikiem lub słuchawkami.
Najprościej po położeniu: wzmacniacz p.cz. jest zwykle między mieszaczem a demodulatorem. Jeśli widzisz blok "mieszacz" z doprowadzoną "heterodyną", to następny blok w torze sygnału bardzo często odpowiada za wzmocnienie i filtrację na częstotliwości pośredniej.
Bo uczniowie kojarzą wzmacniacz m.cz. z głośnikiem i "końcem toru", więc wybierają go odruchowo. Trzeba jednak sprawdzić, czy blok jest za demodulatorem. Jeśli znajduje się przed demodulatorem, to nie pracuje na audio, tylko na sygnale radiowym (p.cz.).
Częstotliwość lustrzana to niepożądana częstotliwość, która po zmieszaniu z heterodyną może dawać tę samą p.cz. co sygnał użyteczny. Tłumienie realizuje się głównie w selektywnych obwodach wejściowych w.cz. (filtrach przed mieszaczem), a nie w torze p.cz.
W typowym odbiorniku superheterodynowym blok za mieszaczem to zwykle tor p.cz., który obejmuje wzmacnianie i filtrację (czasem także automatykę wzmocnienia). W zadaniach egzaminacyjnych najczęściej jest to nazywane wzmacniaczem p.cz., bo to kluczowa funkcja tego etapu.
Najczęściej myli się skróty i etapy: w.cz. vs p.cz. oraz p.cz. vs m.cz. Pomaga zasada: mieszacz tworzy p.cz., demodulator tworzy m.cz. Warto też pamiętać, że tłumienie lustrzanej dotyczy wejścia, a nie środka toru.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 52% zdających egzamin. trudne

Eksperci podkreślają: "(ten jest po demodulacji), ani "tłumik" – tłumienie lustrzanej realizuje się w torze wejściowym."

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Odbiornik superheterodynowy" – opis zasady działania i bloków toru (mieszacz, heterodyna, p.cz., demodulator), https://pl.wikipedia.org/wiki/Odbiornik_superheterodynowy (dostęp: 13.03.2026)
  • Wikipedia (PL): "Przemiana częstotliwości" – ogólny opis idei mieszania i częstotliwości pośredniej, https://pl.wikipedia.org/wiki/Przemiana_cz%C4%99stotliwo%C5%9Bci (dostęp: 13.03.2026)
  • Electronics Tutorials: "The Superheterodyne Receiver" – blokowy opis toru odbiornika i rola wzmacniacza IF, https://www.electronics-tutorials.ws/receiver/superhet.html (dostęp: 13.03.2026)

Materiały:

  • Podręczniki/rozdziały o odbiornikach superheterodynowych i przemianie częstotliwości
  • Notatki z podstaw radiotechniki: w.cz., p.cz., m.cz. oraz demodulacja
  • Ćwiczenia z czytania schematów blokowych odbiorników

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego