W zadaniach z akwakultury zużycie tlenu przez ryby traktuje się jako wielkość proporcjonalną do masy (biomasy) i czasu, o ile nie zmieniają się warunki (temperatura, stan aktywności, natlenienie). Dlatego schemat postępowania jest zawsze podobny.
1) Ustal wartość jednostkową.
Najważniejszą informacją (zwykle z tabel w materiałach dydaktycznych) jest jednostkowe zużycie tlenu przez pstrąga w stanie niepobudzonym przy 21°C. Może być podane np. w mg O2/kg/h lub mg O2/kg/min. Bez tej wartości nie da się wykonać obliczeń poprawnie.
2) Przelicz na biomasę.
Pytanie dotyczy 1 tony pstrągów, czyli 1000 kg biomasy. Informacja o średniej masie 100 g/szt. bywa używana do sprawdzenia liczby sztuk, ale w obliczeniu zużycia tlenu kluczowa jest łączna masa (tona). Jeśli zużycie jest podane "na kilogram", skaluje się je przez 1000.
3) Przelicz na czas 5 minut.
Jeżeli jednostkowe zużycie odnosi się do godziny, to 5 minut to 5/60 godziny. W praktyce stosuje się liniową proporcję: tyle, ile w godzinę, razy 5/60.
4) Zadbaj o jednostki.
Odpowiedzi mogą mieszać mg i g. Po obliczeniu warto przeliczyć mg → g (1000 mg = 1 g) i porównać rząd wielkości z odpowiedziami. Właściwy wynik to 19,5 g.
Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?
- 3,9 g typowo wynika z pominięcia części przeliczenia (np. użycia mniejszej biomasy lub błędnego przeliczenia czasu).
- 195 mg jest o trzy rzędy wielkości mniejsze od wartości w gramach i zwykle świadczy o pozostawieniu wyniku w mg albo o przeliczeniu tylko dla 1 kg zamiast dla 1 tony.
- 780 mg (0,78 g) także wskazuje na błąd skali: wynik może dotyczyć zbyt małej biomasy lub błędnej konwersji jednostek.
Wskazówka egzaminacyjna: w takich zadaniach zawsze zapisuj jednostki na każdym kroku. To najszybciej ujawnia, czy liczysz "na kg" czy "na tonę" oraz czy wynik końcowy powinien być w mg czy w g.
