KWALIFIKACJA MEC3 + MEC5 + MEC8 + MEC9 - CZERWIEC 2013

PYTANIE NR 36.
Jaką objętość zajmie gaz w cylindrze zamkniętym ruchomym tłokiem, ogrzany izobarycznie do temperatury T2=1200 K, jeżeli przy temperaturze T1=300 K zajmował objętość V1=4 m3
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Przemiana izobaryczna oznacza stałe ciśnienie, więc dla gazu doskonałego obowiązuje proporcja V/T = const. Zatem V2 = V1·T2/T1 = 4·1200/300 = 4·4 = 16 m3. Pozostałe wyniki wynikają z błędnej proporcji lub rachunku.

Pełne wyjaśnienie:

W cylindrze z ruchomym tłokiem gaz może zmieniać objętość. Jeśli ogrzewanie zachodzi izobarycznie, to ciśnienie pozostaje stałe (p = const). Dla gazu doskonałego mamy równanie stanu: pV = nRT. Przy stałych p, n i R wynika stąd zależność:

V/T = const, czyli objętość jest wprost proporcjonalna do temperatury bezwzględnej (w kelwinach).

Stosujemy więc proporcję:

V2 = V1 · T2 / T1

Podstawienie danych:

  • V1 = 4 m3
  • T1 = 300 K
  • T2 = 1200 K

Obliczenie:

V2 = 4 · (1200/300) = 4 · 4 = 16 m3.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • 12 m3 – to wynik, który mógłby powstać przy błędnym oszacowaniu (np. przyjęciu trzykrotnego wzrostu temperatury) albo pomyłce rachunkowej.
  • 8 m3 – odpowiadałoby jedynie podwojeniu objętości, ale tu temperatura wzrosła czterokrotnie (1200/300), więc przy p=const objętość także rośnie czterokrotnie.
  • 20 m3 – sugeruje pięciokrotność objętości; nie wynika to z proporcji temperatur i oznacza błędne zastosowanie zależności lub przypadkowy dobór wyniku.

Wskazówka egzaminacyjna: w zadaniach gazowych najpierw rozpoznaj proces (izobaryczna/izochoryczna/izotermiczna), a dopiero potem dobierz zależność. Zawsze pracuj na temperaturze w kelwinach.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Przemiana izobaryczna to proces, w którym ciśnienie gazu jest stałe. Dla gazu doskonałego oznacza to, że objętość zmienia się proporcjonalnie do temperatury bezwzględnej: V/T = const. Typowym przykładem jest gaz w cylindrze z ruchomym tłokiem obciążonym stałą siłą.
Użyj zależności wynikającej z pV=nRT przy p=const: V2 = V1 · T2/T1. Temperatury muszą być w kelwinach. To prosta proporcja: jeśli temperatura rośnie np. 4 razy, to objętość też rośnie 4 razy.
Skala Kelvina jest skalą bezwzględną, gdzie 0 K odpowiada zerowej energii termicznej w idealizacji. Zależności gazowe (np. V/T=const przy p=const) są poprawne tylko dla temperatur liczonych od zera bezwzględnego. Użycie stopni Celsjusza psuje proporcje.
Jeśli tłok jest ruchomy i nie ma informacji o zmiennym obciążeniu, zwykle przyjmuje się stałe ciśnienie zewnętrzne (np. ciężar tłoka i nacisk atmosfery). Wtedy podczas ogrzewania gaz rozszerza się, przesuwając tłok, a ciśnienie pozostaje w przybliżeniu stałe.
Tak. Z pV=nRT, przy stałych p i n otrzymujesz V = (nR/p)·T, więc V jest proporcjonalne do T. Potem stosujesz proporcję V2/V1 = T2/T1. To dokładnie to samo, co prawo Charlesa w wersji dla stałego ciśnienia.
Najczęstsze błędy to: odwrócenie ułamka (T1/T2), pomylenie rodzaju przemiany (np. wzięcie izotermicznej), oraz błędy rachunkowe w dzieleniu. Pomaga szybka kontrola: gdy T rośnie, to przy p=const V też musi rosnąć.
T1 to temperatura początkowa, a T2 końcowa (po ogrzaniu). Są to temperatury gazu w kelwinach. W zadaniach egzaminacyjnych ten zapis wskazuje, że trzeba porównać stan początkowy i końcowy oraz dobrać zależność dla danego procesu.
Tak, przez kontrolę proporcji. Temperatura wzrosła z 300 K do 1200 K, czyli 4 razy. W izobarycznej objętość rośnie tak samo jak temperatura, więc 4 m3 powinno stać się 4·4 = 16 m3. Jeśli wychodzi mniej niż 4 m3, to na pewno jest błąd.
Najbliższe przykłady to elementy pneumatyki: siłowniki, układy sprężonego powietrza i urządzenia, gdzie powietrze wykonuje pracę na tłoku. Zrozumienie wpływu temperatury na objętość i parametry gazu pomaga ocenić zachowanie instalacji w różnych warunkach pracy.
Warto opanować krótką "ściągę" procesów: izobaryczna (V/T=const), izochoryczna (p/T=const), izotermiczna (pV=const). Ćwicz na prostych proporcjach i zawsze sprawdzaj kierunek zmiany: co ma rosnąć, a co maleć.
info

Statystycznie 61% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że przemiana izobaryczna oznacza stałe ciśnienie, więc dla gazu doskonałego obowiązuje proporcja V/T = const.

Źródła:

  • OpenStax, University Physics Volume 2: "The Ideal Gas Law" oraz "Processes with an Ideal Gas" (isobaric process), https://openstax.org/details/books/university-physics-volume-2 - dostęp 2026-02-18
  • Encyclopaedia Britannica: "Charles's law" (V proportional to T at constant pressure), https://www.britannica.com/science/Charless-law - dostęp 2026-02-18
  • Khan Academy: "Ideal gas law" (powiązanie pV=nRT i zależności przy stałym ciśnieniu), https://www.khanacademy.org/science/physics/thermodynamics - dostęp 2026-02-18

Materiały:

  • Podręcznik fizyki: dział "termodynamika, gaz doskonały, przemiany gazowe"
  • Zestawy zadań z gazu doskonałego (izobaryczna/izotermiczna/izochoryczna)
  • Krótkie notatki/wzory: pV=nRT oraz konsekwencje dla p=const

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego