KWALIFIKACJA INF1 - CZERWIEC 2019 (test 2)

PYTANIE NR 19.
Aby przy wykonywaniu pomiaru było możliwe całkowite i wierne odtworzenie badanego sygnału przez oscyloskop cyfrowy, należy dobrać oscyloskop, w którym maksymalna częstotliwość próbkowania przetwornika A/C będzie równa lub wyższa niż
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Aby móc idealnie odtworzyć sygnał z próbek bez zniekształceń aliasingowych, częstotliwość próbkowania musi spełniać warunek Nyquista.
Oznacza to, że fs powinna być co najmniej równa 2·fmax, gdzie fmax to najwyższa składowa częstotliwości sygnału badanego.

Pełne wyjaśnienie:

W oscyloskopie cyfrowym sygnał analogowy jest zamieniany na postać cyfrową przez przetwornik A/C. Kluczowym parametrem jest częstotliwość próbkowania (fs), czyli ile próbek na sekundę urządzenie potrafi zarejestrować.

Aby z próbek dało się wiernie odtworzyć sygnał (w sensie teorii sygnałów dla sygnału ograniczonego pasmem), stosuje się twierdzenie o próbkowaniu Nyquista-Shannona. Mówi ono, że jeśli sygnał nie zawiera składowych powyżej fmax, to do jego rekonstrukcji potrzebne jest próbkowanie z częstotliwością co najmniej:

fs ≥ 2 · fmax

Dlatego poprawna jest odpowiedź: "dwukrotność największej częstotliwości sygnału badanego".

Dlaczego pozostałe propozycje są niepoprawne?

  • "połowa największej częstotliwości badanego sygnału" – to zdecydowanie za mało. Tak małe fs powoduje, że szybkie zmiany sygnału "udają" wolniejsze przebiegi, czyli pojawia się aliasing (składanie widma). Pomiar może wyglądać stabilnie, ale będzie błędny.
  • "wartość największej częstotliwości badanego sygnału" – próbkowanie 1:1 również nie spełnia warunku Nyquista. Wciąż nie da się jednoznacznie odróżnić składowych w pobliżu fmax i poprawnie je odtworzyć.
  • "czterokrotność częstotliwości badanego sygnału" – taka wartość bywa używana jako praktyczny zapas (oversampling), ale pytanie dotyczy warunku minimalnego "równa lub wyższa niż" umożliwiającego rekonstrukcję w sensie twierdzenia o próbkowaniu, więc 2·fmax jest właściwym progiem.

W praktyce do poprawnych pomiarów oscyloskopem liczy się też pasmo analogowe wejścia, jakość toru, filtracja antyaliasingowa i zapas próbkowania przy przebiegach impulsowych. Jednak jako zasada teoretyczna doboru fs do fmax przyjmuje się warunek 2·fmax.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Częstotliwość próbkowania (fs) to liczba próbek sygnału pobieranych w ciągu sekundy przez przetwornik A/C. Im większa fs, tym dokładniej oscyloskop odwzoruje szybkie zmiany przebiegu i tym mniejsze ryzyko zafałszowań wynikających z aliasingu.
Wynika to z twierdzenia Nyquista‑Shannona: sygnał ograniczony pasmem do fmax można odtworzyć z próbek tylko wtedy, gdy fs ≥ 2·fmax. Poniżej tej granicy składowe widma nakładają się, a oscyloskop może pokazać "fałszywie wolny" przebieg.
Aliasing to zafałszowanie obrazu sygnału przy zbyt małej częstotliwości próbkowania. Na ekranie możesz zobaczyć przebieg o innej częstotliwości lub kształcie niż w rzeczywistości. To groźne, bo pomiar wygląda wiarygodnie, a wnioski (np. o taktowaniu lub zakłóceniach) są błędne.
Nie, bo warunek minimalny dla rekonstrukcji sygnału ograniczonego pasmem to fs ≥ 2·fmax. Przy fs = fmax próbkowanie jest zbyt rzadkie, aby jednoznacznie odtworzyć składowe blisko fmax, co sprzyja aliasingowi i utracie informacji o szybkich zmianach.
Częste błędy to patrzenie tylko na fs bez uwzględnienia pasma analogowego wejścia, ignorowanie aliasingu, wybór sondy o zbyt małym paśmie oraz brak zapasu dla przebiegów impulsowych. W torach telekomunikacyjnych impulsy i zbocza wymagają zwykle większego zapasu parametrów niż sinusoida.
Większe próbkowanie bywa potrzebne, gdy zależy Ci na dokładnym kształcie zboczy, analizie harmonicznych, pomiarach czasu narastania lub gdy sygnał nie jest idealnie ograniczony pasmem. 2·fmax jest warunkiem minimalnym teoretycznym, a zapas poprawia wiarygodność pomiaru.
Pasmo (bandwidth) dotyczy analogowego toru wejściowego i mówi, do jakich częstotliwości oscyloskop przenosi sygnał z akceptowalnym tłumieniem. Częstotliwość próbkowania (fs) dotyczy cyfryzacji. Do dobrego pomiaru potrzebujesz odpowiednio wysokich obu parametrów.
Najpierw określ najwyższą istotną składową częstotliwości (zależną od wymaganej dokładności kształtu). Następnie zapewnij fs co najmniej 2 razy większe od tej składowej, a w praktyce dodaj zapas. Dla impulsów kluczowe są harmoniczne związane ze stromymi zboczami.
Filtr antyaliasingowy ogranicza pasmo przed próbkowaniem, więc zmniejsza ryzyko aliasingu, ale nie "naprawi" sytuacji, gdy interesujące Cię składowe są wyższe niż pozwala fs. Jeśli utniesz je filtrem, stracisz informację o sygnale. Dlatego fs i filtr muszą być dobrane do celu pomiaru.
Zapamiętaj: "dwie próbki na okres" to absolutne minimum dla najwyższej częstotliwości, stąd 2·fmax. Gdy widzisz odpowiedzi typu 0,5·fmax lub fmax, traktuj je jako typowe pułapki. W praktyce często daje się zapas, ale minimum to "dwa razy".
info

Około 57% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Źródła:

  • Wikipedia: "Twierdzenie o próbkowaniu Nyquista-Shannona" – https://pl.wikipedia.org/wiki/Twierdzenie_o_pr%C3%B3bkowaniu_Nyquista%E2%80%93Shannona (dostęp: 02.03.2026)
  • Wikipedia (EN): "Nyquist–Shannon sampling theorem" – https://en.wikipedia.org/wiki/Nyquist%E2%80%93Shannon_sampling_theorem (dostęp: 02.03.2026)
  • Tektronix (Application Note): "Sample Rate" (encyklopedia/poradnik pomiarowy oscyloskopów) – https://www.tek.com/en/documents/primer/sample-rate (dostęp: 02.03.2026)

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z podstaw DSP: twierdzenie Nyquista-Shannona i aliasing
  • Instrukcje i noty aplikacyjne producentów oscyloskopów dotyczące doboru próbkowania i pasma
  • Podręczniki z miernictwa elektronicznego: oscyloskopy analogowe i cyfrowe

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego