KWALIFIKACJA CHM3 - CZERWIEC 2016

PYTANIE NR 32.
Aby sporządzić 500 g roztworu o stężeniu 10% (m/m), należy odważyć
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Stężenie 10% (m/m) oznacza, że masa substancji stanowi 10% masy całego roztworu.
Przy masie roztworu 500 g: 0,10 × 500 g = 50 g. Tyle należy odważyć substancji, a resztę masy (450 g) stanowi rozpuszczalnik.

Pełne wyjaśnienie:

Stężenie procentowe masowe 10% (m/m) oznacza, że w 100 g roztworu znajduje się 10 g substancji rozpuszczonej (a pozostałe 90 g to rozpuszczalnik lub pozostałe składniki roztworu). Innymi słowy jest to udział masy składnika w masie całkowitej mieszaniny.

W zadaniu podano, że trzeba sporządzić 500 g roztworu o stężeniu 10% (m/m). Zatem masę substancji oblicza się bezpośrednio z definicji:

m(substancji) = 10% × m(roztworu) = 0,10 × 500 g = 50 g

To oznacza, że należy odważyć 50 g substancji, a następnie dodać rozpuszczalnik tak, aby łączna masa roztworu wynosiła 500 g (czyli masa rozpuszczalnika będzie równa 500 g − 50 g = 450 g).

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • "10 g substancji." odpowiadałoby 10% roztworu o masie 100 g, a nie 500 g; to błąd skali (nieprzeliczenie na wymaganą masę roztworu).
  • "5 g substancji." to 1% z 500 g; zwykle wynika z pomyłki w zapisie procentów lub przesunięcia przecinka.
  • "100 g substancji." oznaczałoby 20% (m/m) w 500 g roztworu; to efekt błędnego przyjęcia, że "10%" to 100 g przy tej masie albo pomylenia proporcji.

W praktyce laboratoryjnej (technika analityka) warto pamiętać o dwóch krokach: (1) przelicz procent na ułamek (10% → 0,10), (2) pomnóż przez masę roztworu, bo (m/m) odnosi się do mas, a nie objętości.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Stężenie 10% (m/m) oznacza, że 10% masy całego roztworu stanowi substancja rozpuszczona. Przykładowo w 100 g roztworu jest 10 g substancji, a 90 g to rozpuszczalnik (lub pozostałe składniki).
Zamień procent na ułamek: 10% = 0,10. Następnie pomnóż przez masę roztworu: 0,10 × 500 g = 50 g. To jest masa substancji, którą trzeba odważyć.
Oznaczenie (m/m) mówi, że stężenie jest oparte na stosunku mas. Objętość zależy od temperatury i gęstości, więc przy (m/m) liczy się masa całkowita roztworu i masa substancji, a nie mililitry.
Najpierw liczysz masę substancji: 0,10 × 500 g = 50 g. Masa rozpuszczalnika to reszta do 500 g: 500 g − 50 g = 450 g. W praktyce dolewa się rozpuszczalnik do uzyskania odpowiedniej masy końcowej.
Tak, ale tylko wtedy, gdy roztwór ma masę 100 g. W 100 g roztworu 10% (m/m) jest 10 g substancji. Dla 500 g roztworu trzeba przeliczyć proporcję, dlatego wychodzi 50 g.
Typowe pomyłki to: mylenie (m/m) z (v/v), liczenie procentu od złej wielkości (np. od masy rozpuszczalnika), nieuwzględnienie, że podana masa dotyczy całego roztworu, oraz błędne przesunięcie przecinka (10% jako 0,01).
10% to jedna dziesiąta całości. Jedna dziesiąta z 500 g to 50 g. Taka kontrola "na logikę" jest bardzo przydatna na egzaminie, bo pozwala szybko wychwycić wyniki typu 5 g lub 100 g jako podejrzane.
(m/m) to masa substancji na masę roztworu, np. g/g lub %. (m/v) to masa substancji na objętość roztworu, np. g/100 mL. Różnica jest ważna, bo w (m/v) potrzebujesz objętości końcowej, a w (m/m) – masy końcowej.
Procent (m/m) często stosuje się dla mieszanin i odczynników handlowych (np. kwasy, zasady) oraz tam, gdzie wygodne jest ważenie zamiast odmierzania objętości. Stężenie molowe jest częstsze w obliczeniach reakcji i miareczkowaniu.
Zawsze zrób trzy kroki: (1) zapisz definicję: % (m/m) = m(substancji)/m(roztworu) × 100%, (2) zamień % na ułamek dziesiętny, (3) wykonaj mnożenie przez masę roztworu i sprawdź sens wyniku.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 55% zdających egzamin. średnie

Eksperci podkreślają: "Stężenie 10% (m/m) oznacza, że masa substancji stanowi 10% masy całego roztworu.Przy masie roztworu 500 g: 0,10 × 500 g = 50 g."

Źródła:

  • IUPAC Compendium of Chemical Terminology (the Gold Book), hasło: "mass fraction" (definicja ułamka masowego) – https://goldbook.iupac.org/terms/view/M03722 (dostęp: 2026-03-01)
  • Wikipedia (PL), artykuł: "Stężenie procentowe" (opis stężenia procentowego m/m) – https://pl.wikipedia.org/wiki/St%C4%99%C5%BCenie_procentowe (dostęp: 2026-03-01)
  • Wikipedia (EN), artykuł: "Mass fraction (chemistry)" (zależność: mass of component / mass of mixture) – https://en.wikipedia.org/wiki/Mass_fraction_(chemistry) (dostęp: 2026-03-01)

Materiały:

  • Podręcznik/ skrypt: podstawy obliczeń chemicznych (stężenia roztworów)
  • Ćwiczenia rachunkowe: procent masowy, ułamek masowy, rozcieńczanie
  • Instrukcje laboratoryjne z działu: przygotowanie roztworów i zasady ważenia

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego