Azotowe związki niebiałkowe (NPN) to związki zawierające azot, które nie są białkiem (np. mocznik), ale mogą stanowić źródło azotu dla syntezy białka pośrednio.
Kluczowe jest to, że efektywne wykorzystanie NPN wymaga obecności intensywnej fermentacji mikrobiologicznej w przedżołądkach. U przeżuwaczy (m.in. bydła) w żwaczu żyje bogata mikroflora (bakterie, pierwotniaki), która może wykorzystać azot z NPN do budowy własnych białek. Następnie białko mikroorganizmów jest trawione w dalszych odcinkach przewodu pokarmowego i staje się realnym źródłem aminokwasów dla zwierzęcia.
Dlatego odpowiedź "bydła" jest prawidłowa: bydło jako przeżuwacz ma warunki do przemiany NPN w białko mikrobiologiczne.
Pozostałe gatunki są typowo nieprzeżuwające, więc mechanizm ten nie działa w takim stopniu:
- "świń" – świnie są monogastryczne; fermentacja zachodzi, ale nie w takim miejscu i skali, aby bezpiecznie i efektywnie traktować NPN jako standardowe źródło azotu białkowego.
- "koni" – koń jest zwierzęciem z fermentacją jelitową (głównie w jelicie ślepym i okrężnicy), a produkty syntezy mikrobiologicznej powstają za jelitem cienkim, więc ich wykorzystanie jako białka jest ograniczone.
- "drobiu" – drób również jest monogastryczny i nie jest typowym odbiorcą dodatków NPN jako zamienników białka.
Na egzaminie warto zapamiętać zasadę: NPN → przede wszystkim przeżuwacze, bo to mikroflora żwacza "robi białko" z azotu niebiałkowego. W praktyce żywienia zawsze trzeba jednak pamiętać o prawidłowym dawkowaniu i bilansie energii, bo mikroflora do syntezy białka potrzebuje także odpowiedniego źródła energii.
