KWALIFIKACJA PGF4 + PGF5 - CZERWIEC 2022 (test 2)

PYTANIE NR 29.
Błąd popełniony podczas składania tekstów publikacji, zaznaczony czerwoną linią na ilustracji, to
Ilustracja przedstawia stronę tekstu z zaznaczeniem błędu typograficznego, który jest podkreślony czerwoną linią.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Bękart to samotny, końcowy wiersz akapitu pozostawiony na początku następnej kolumny lub strony. Na ilustracji podkreślony wiersz znajduje się na górze drugiej kolumny i zamyka akapit rozpoczęty wcześniej, więc jest to bękart, a nie szewc (pierwszy wiersz akapitu na końcu łamu).

Pełne wyjaśnienie:

W profesjonalnym składzie tekstu (DTP) unika się sytuacji, w których pojedynczy wiersz akapitu zostaje "oderwany" od reszty akapitu na granicy kolumn lub stron, ponieważ pogarsza to rytm czytania i estetykę łamu.

Odpowiedź "bękart." jest poprawna, bo bękart oznacza ostatni (końcowy) wiersz akapitu pozostawiony samotnie na początku nowej kolumny/strony. Na ilustracji podkreślony wiersz znajduje się na samej górze drugiej kolumny i kończy się kropką, co wskazuje, że domyka akapit rozpoczęty w poprzedniej kolumnie.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi nie pasują:

  • "szewc." to sytuacja odwrotna: pierwszy wiersz nowego akapitu zostaje samotnie na końcu kolumny lub strony. Na ilustracji nie widać pierwszego wiersza akapitu na dole łamu, tylko końcówkę akapitu na początku kolejnego.
  • "sierota." jest w polskiej praktyce pojęciem niejednoznacznym (bywa używane różnie, czasem jako synonim szewca lub dla innych drobnych "wiszących" elementów). W tym zadaniu pokazano klasyczny błąd łamania akapitu odpowiadający bękartowi, więc "sierota" nie jest tu właściwą, jednoznaczną nazwą.
  • "wdowa." także bywa używana niespójnie (często mieszana z innymi nazwami), a w zadaniu chodzi o konkretny, standardowo nazywany przypadek: końcowy wiersz akapitu na początku następnej kolumny.

W praktyce usuwa się bękarty m.in. przez ustawienia akapitu (minimalna liczba wierszy pozostających razem na początku/końcu łamu) oraz drobne korekty składu: zmianę podziału wierszy, tracking/kerning lub edycję tekstu.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Bękart to błąd łamania akapitu: ostatni wiersz akapitu zostaje samotnie na początku kolejnej kolumny lub strony. Czytelnik widzi wtedy "dokończenie" akapitu oderwane od reszty, co pogarsza rytm czytania i estetykę składu.
Szewc to sytuacja odwrotna do bękartu: pierwszy wiersz nowego akapitu zostaje samotnie na końcu kolumny lub strony. W praktyce traktuje się to jako błąd składu, bo akapit wygląda na "urwany" i trudniej go płynnie czytać.
Różnica dotyczy tego, który wiersz akapitu zostaje oddzielony i gdzie się znajduje. Bękart to ostatni wiersz przeniesiony na początek następnego łamu. Szewc to pierwszy wiersz pozostawiony na końcu poprzedniego łamu.
Bo rozbijają strukturę akapitu i obniżają czytelność. Samotny wiersz osłabia logikę podziału tekstu, tworzy "dziury" w kompozycji i rozprasza wzrok. W materiałach poligraficznych traktuje się to jako element kontroli jakości typografii i łamania.
Nie zawsze. W praktyce "sierota" bywa używana w różnych znaczeniach (czasem jako synonim szewca, czasem dla innych problemów składu). Na egzaminie warto trzymać się terminów jednoznacznych: bękart i szewc opisują konkretne, przeciwstawne sytuacje na granicy kolumn/stron.
Najczęściej działa automatyzm: uczeń widzi "samotny wiersz" i wybiera pierwszą znaną nazwę bez sprawdzenia, czy to pierwszy czy ostatni wiersz akapitu. Dodatkowo mylące bywa przenoszenie znaczeń z angielskich nazw, które w polskiej praktyce mogą być rozumiane inaczej.
Sprawdź położenie samotnego wiersza: jeśli jest na górze nowej kolumny/strony i wygląda jak zakończenie akapitu (często ma kropkę), to bękart. Jeśli samotny wiersz jest na dole łamu i zaczyna nowy akapit, to szewc.
Pomagają opcje "keep"/"zachowaj razem" dla akapitu: ustawienie minimalnej liczby wierszy, które muszą pozostać na początku i na końcu kolumny/strony. Dzięki temu program unika zostawiania pojedynczego pierwszego lub ostatniego wiersza akapitu w złym miejscu.
Stosuje się korekty mikrotypograficzne i redakcyjne: delikatną zmianę długości wierszy (tracking/kerning), zmianę podziału wierszy, korektę odstępów, czasem skrócenie lub dopisanie kilku znaków w akapicie. Celem jest takie złamanie, by akapit nie zostawiał samotnego końca.
Najpierw ustal, czy podkreślony wiersz jest pierwszym czy ostatnim w akapicie, a dopiero potem dobierz nazwę. Dodatkowo patrz na interpunkcję i logiczny ciąg tekstu: kropka na końcu samotnego wiersza często sugeruje, że to domknięcie akapitu.
info

Statystycznie 50% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Według specjalistów z branży: "Bękart to samotny, końcowy wiersz akapitu pozostawiony na początku następnej kolumny lub strony."

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z typografii oraz DTP omawiające błędy łamania akapitów
  • Dokumentacja i pomoc programów DTP dotycząca ustawień akapitu (zapobieganie samotnym wierszom)
  • Ćwiczenia praktyczne: skład dwukolumnowy z kontrolą bękartów i szewców

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego