KWALIFIKACJA CHM3 - WRZESIEŃ 2015

PYTANIE NR 20.
Błąd względny ważenia na wadze o dokładności 0,1 g dla próbki o masie 1 g wynosi
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Błąd względny to stosunek błędu bezwzględnego do wartości mierzonej, wyrażony w procentach: (Δm/m)·100%. Dla wagi o "dokładności" 0,1 g i próbki 1 g: (0,1/1)·100% = 10%. Dlatego poprawna wartość to 10%.

Pełne wyjaśnienie:

Błąd względny (często nazywany też błędem procentowym) opisuje, jak duży jest błąd pomiaru w odniesieniu do mierzonej wielkości. Liczy się go jako:

błąd względny = (błąd bezwzględny / wartość mierzona) · 100%

W zadaniu przyjmujemy, że "dokładność 0,1 g" oznacza błąd bezwzględny (graniczny) rzędu Δm = 0,1 g. Masa próbki wynosi m = 1 g, więc:

(0,1 g / 1 g) · 100% = 0,1 · 100% = 10%.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • "1%" odpowiadałoby błędowi bezwzględnemu 0,01 g dla próbki 1 g, czyli 10 razy mniejszemu niż podane 0,1 g.
  • "0,1%" odpowiadałoby błędowi 0,001 g przy masie 1 g, co jest typowe raczej dla wag o rozdzielczości 0,001 g, a nie 0,1 g.
  • "100%" oznaczałoby, że błąd jest równy mierzonej masie (Δm = 1 g), czyli wynik jest praktycznie bezwartościowy — to nie wynika z danych.

W praktyce laboratoryjnej warto pamiętać, że zapis "dokładność 0,1 g" bywa w instrukcjach zastępowany pojęciami rozdzielczości (działki odczytowej) i niepewności. Niezależnie od nazwy, w tym typie zadania egzaminacyjnego chodzi o proste odniesienie podanej wartości błędu (0,1 g) do masy próbki (1 g) i zamianę na procent.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Błąd względny to błąd odniesiony do wartości mierzonej. Dla masy liczy się go jako (Δm/m)·100%. Pozwala porównać jakość ważenia różnych próbek, bo uwzględnia, czy ważysz 1 g, 10 g czy 0,1 g.
Podstaw do wzoru: (Δm/m)·100%. Gdy Δm = 0,1 g i m = 1 g, otrzymujesz (0,1/1)·100% = 10%. Jednostki g skracają się w ilorazie, a na końcu wynik podajesz w procentach.
0,1% oznaczałoby, że błąd stanowi jedną tysięczną wartości mierzonej (Δm = 0,001 g dla 1 g). Tutaj błąd bezwzględny to 0,1 g, czyli jedna dziesiąta z 1 g, a to odpowiada 10%.
W praktyce pojęcia bywają mylone. Rozdzielczość (działka odczytowa) mówi, co najmniej o ile zmienia się wskazanie, a "dokładność" bywa używana potocznie na błąd/niepewność. Na egzaminie często przyjmuje się, że podana wartość jest błędem bezwzględnym do obliczeń.
Gdy ważysz bardzo małe masy na wadze o zbyt dużej działce odczytowej lub dużym błędzie granicznym. Ten sam błąd bezwzględny (np. 0,1 g) stanowi wtedy dużą część masy próbki, więc procentowo rośnie.
Najczęściej: (1) zapomina się o mnożeniu przez 100%, (2) podstawia się masę i błąd w złych jednostkach, (3) myli się błąd bezwzględny z względnym, (4) wybiera się "ładnie wyglądający" procent bez sprawdzenia, czy iloraz ma sens.
Najczęściej tak, bo to czytelne w ocenie jakości pomiaru. Formalnie można też podać go jako liczbę bezwymiarową (np. 0,1 zamiast 10%), ale w zadaniach egzaminacyjnych zwykle oczekuje się zapisu procentowego.
Wybieraj wagę o odpowiednio małej działce odczytowej i małej niepewności/błędzie granicznym w stosunku do masy próbki. Im większa naważka przy tej samej wadze, tym mniejszy błąd względny, ale musisz zachować wymagania metody analitycznej.
Bo masa naważki wpływa na stężenia roztworów i końcowy wynik oznaczenia. Jeśli błąd ważenia stanowi duży procent masy próbki, może dominować w bilansie niepewności i zaniżać wiarygodność wyniku analizy.
Opanuj wzory: błąd bezwzględny Δ, błąd względny (Δ/x) i wersję procentową ·100%. Ćwicz krótkie obliczenia na masach i objętościach. Na końcu zawsze sprawdź, czy wynik procentowy jest realistyczny (np. 10% dla 0,1 g przy 1 g).
info

Około 75% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnio łatwe

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że błąd względny to stosunek błędu bezwzględnego do wartości mierzonej, wyrażony w procentach: (Δm/m)·100%.

Źródła:

  • JCGM 200:2012 (VIM), International vocabulary of metrology — Basic and general concepts and associated terms, definicje błędu/wielkości pomiarowych, https://www.bipm.org/en/publications/guides (dostęp: 02.03.2026)
  • JCGM 100:2008 (GUM), Evaluation of measurement data — Guide to the expression of uncertainty in measurement, podstawy opisu błędów/niepewności, https://www.bipm.org/en/publications/guides (dostęp: 02.03.2026)

Materiały:

  • Podstawy metrologii i niepewności pomiaru w laboratorium szkolnym (materiały dydaktyczne)
  • Instrukcja obsługi wagi laboratoryjnej (pojęcia: działka odczytowa, powtarzalność, błąd graniczny)
  • Zadania rachunkowe z procentów i błędów pomiarowych dla techników chemicznych/analityków

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego