KWALIFIKACJA ELM6 - CZERWIEC 2014

PYTANIE NR 30.
Blok, którego symbol graficzny w języku FBD przedstawiono na rysunku realizuje funkcję
Ilustracja przedstawia symbol graficzny bloku w języku FBD (Function Block Diagram), używanego w automatyce przemysłowej.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Timer Off-Delay (opóźnione wyłączenie) utrzymuje stan wyjścia jeszcze przez zadany czas po zaniku sygnału sterującego na wejściu. To odróżnia go od timera On-Delay, który opóźnia dopiero załączenie. Przerzutniki RS i JK realizują pamięć stanów, a nie zwłokę czasową.

Pełne wyjaśnienie:

W języku FBD (diagram bloków funkcyjnych) spotyka się m.in. bloki czasowe (timery) oraz bloki pamięciowe (przerzutniki). Rozpoznanie funkcji bloku z symbolu graficznego polega na powiązaniu oznaczeń wejść/wyjść i sposobu działania elementu.

Timer Off-Delay (często spotykany jako TOF) realizuje opóźnione wyłączenie: gdy warunek na wejściu sterującym zanika (np. wejście przechodzi z 1 na 0), wyjście nie wyłącza się natychmiast, tylko pozostaje aktywne jeszcze przez nastawiony czas. Po upływie tego czasu wyjście przechodzi w stan nieaktywny. W praktyce służy to np. do "dociągnięcia" pracy urządzenia po zaniku sygnału, aby proces zakończył się łagodnie.

Odpowiedź "timera On-Delay" jest błędna, bo On-Delay (często TON) działa odwrotnie: opóźnia załączenie wyjścia po pojawieniu się stanu aktywnego na wejściu, natomiast wyłączenie zazwyczaj następuje bez zwłoki (w typowym ujęciu funkcji).

Odpowiedzi "przerzutnika RS" oraz "przerzutnika JK" są błędne, ponieważ przerzutniki realizują funkcje pamięci (ustawianie/resetowanie stanu, ewentualnie przełączanie w zależności od wejść), a nie funkcję odmierzania czasu. W przerzutnikach kluczowe jest podtrzymanie stanu do momentu spełnienia warunku resetu lub zmiany sterowania, natomiast brak jest parametru czasu decydującego o zwłoce wyłączenia.

Wskazówka egzaminacyjna: przy timerach zawsze myśl w kategoriach kiedy zmienia się wyjście względem zmiany wejścia (przy narastaniu czy opadaniu sygnału) oraz czy występuje zwłoka w załączeniu, czy w wyłączeniu.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Timer Off-Delay to blok czasowy realizujący opóźnione wyłączenie wyjścia. Gdy sygnał na wejściu sterującym zanika, wyjście pozostaje aktywne jeszcze przez zadany czas, a dopiero potem się wyłącza. Stosuje się go do podtrzymania działania urządzeń po zaniku warunku.
W Off-Delay wyjście zwykle włącza się zgodnie z wejściem, ale przy przejściu wejścia z 1 na 0 wyjście nie spada od razu. Utrzymuje stan 1 przez nastawiony czas i dopiero po jego upływie przechodzi w 0. Kluczowe jest opóźnienie na zboczu opadającym.
On-Delay (opóźnione załączenie) opóźnia pojawienie się stanu 1 na wyjściu po pojawieniu się 1 na wejściu. Off-Delay (opóźnione wyłączenie) opóźnia zanik stanu 1 na wyjściu po zaniku 1 na wejściu. Najprościej: TON zwleka przy włączeniu, TOF zwleka przy wyłączeniu.
Przerzutnik RS realizuje funkcję pamięci: ustawienie stanu (Set) i skasowanie stanu (Reset). Nie odmierzania czasu i nie wprowadza zwłoki zależnej od parametru czasowego. W timerze kluczowy jest czas i opóźnienie reakcji, a w przerzutniku – podtrzymanie stanu do chwili resetu.
Off-Delay stosuje się, gdy po zaniku warunku chcemy jeszcze przez chwilę utrzymać działanie wyjścia, np. podtrzymać pracę wentylatora, utrzymać sygnał sterujący zaworem, "dociągnąć" podajnik lub zapewnić bezpieczne wygaszenie procesu. To typowe w układach mechatronicznych i maszynach.
Najczęstszy błąd to mylenie, czy zwłoka dotyczy włączenia czy wyłączenia. Uczniowie patrzą na słowo "delay" i wybierają pierwszy lepszy timer. Pomaga zasada: w TON analizuj narastanie, w TOF analizuj opadanie. Warto też rysować prosty przebieg wejścia i wyjścia.
Nie zawsze. Funkcja (np. Off-Delay) jest standardowa, ale wygląd graficzny bloku, skróty i układ pinów mogą się różnić w zależności od środowiska PLC. Na egzaminie zwykle pokazuje się symbolikę zgodną z popularnymi narzędziami, dlatego warto znać zarówno nazwy (TOF/Off-Delay), jak i ideę działania.
FBD to język graficzny, w którym program buduje się z połączonych bloków funkcyjnych (np. timery, liczniki, bramki, przerzutniki). Łącza między blokami odpowiadają przepływowi sygnałów logicznych. Dla mechatronika FBD jest wygodny do opisu sekwencji i zależności czasowych.
Timer zwykle ma wejścia związane z uruchomieniem oraz parametr czasu (nastawę) i zachowanie zależne od upływu czasu. Przerzutnik ma wejścia typu Set/Reset lub wejścia sterujące stanem, ale bez elementu odmierzania czasu. Jeśli opis lub symbol sugeruje czas/opóźnienie, to wskazuje na blok czasowy.
Ćwicz rozpoznawanie: timery, liczniki i przerzutniki oraz ich reakcję na zmianę wejścia. Twórz krótkie przykłady i analizuj przebiegi wejście–wyjście. Ucz się słów kluczowych: opóźnione załączenie, opóźnione wyłączenie, podtrzymanie, reset. To zwykle wystarcza do poprawnego wyboru.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 50% zdających egzamin. trudne

Eksperci podkreślają: "Timer Off-Delay (opóźnione wyłączenie) utrzymuje stan wyjścia jeszcze przez zadany czas po zaniku sygnału sterującego na wejściu."

Źródła:

  • IEC 61131-3:2013, Programmable controllers – Part 3: Programming languages (rozdziały dotyczące FBD oraz standardowych bloków funkcyjnych, w tym timerów TON/TOF).

Materiały:

  • Dokumentacja środowiska PLC używanego w pracowni (opis bloków czasowych)
  • Materiały dydaktyczne z podstaw IEC 61131-3 i języka FBD
  • Ćwiczenia z analizy przebiegów wejście/wyjście dla TON/TOF

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego