Różnica między tymi dokumentami wynika przede wszystkim z etapu inwestycji oraz celu, jakiemu mają służyć.
Kosztorys inwestorski przygotowuje się przed rozpoczęciem realizacji (na etapie planowania). Jego zadaniem jest oszacowanie wartości robót i budżetu potrzebnego na wykonanie zadania. W praktyce stanowi on punkt odniesienia do oceny ofert, planowania finansowania oraz kontroli, czy proponowane koszty mieszczą się w założeniach inwestora.
Kosztorys powykonawczy sporządza się po zakończeniu robót, gdy znany jest faktycznie wykonany zakres. Służy do podsumowania oraz rozliczenia zrealizowanych prac i porównania planu z wykonaniem (np. wykazania różnic w ilościach lub rozwiązaniach).
Dlatego poprawne jest stwierdzenie, że różnią się one tym, kiedy powstają: "przed rozpoczęciem projektu/robót" versus "po zakończeniu".
Pozostałe propozycje są mylące, bo:
- Twierdzenie, że jeden kosztorys obejmuje wyłącznie materiały, a drugi wyłącznie robociznę, wprowadza sztuczny podział kategorii kosztów – oba dokumenty mogą obejmować różne składniki kosztów, zależnie od metody i celu.
- Sprowadzanie różnicy do tego, kto jest autorem (inwestor vs. wykonawca), jest zbyt uproszczone: w praktyce dokumenty mogą być opracowywane przez różne podmioty (np. kosztorysanta), a definicyjna różnica dotyczy funkcji i momentu sporządzenia.
- Odwrócenie relacji "szacunek" i "rzeczywiste koszty" jest nielogiczne: dokument tworzony przed realizacją z natury opiera się na danych planowanych, natomiast powykonawczy bazuje na stanie po realizacji.
Na egzaminie warto zapamiętać prostą zasadę: inwestorski = plan/budżet przed, powykonawczy = rozliczenie/porównanie po.
