KWALIFIKACJA ELE2 - PAŹDZIERNIK 2013

PYTANIE NR 9.
Dławik jest elementem elektrycznym służącym do
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Dławik (cewka) jest elementem biernym o indukcyjności, który magazynuje energię w polu magnetycznym i przeciwstawia się szybkim zmianom prądu.
Dlatego poprawne jest "zapobiegania nagłym zmianom natężenia prądu". Pozostałe odpowiedzi dotyczą innych zjawisk (regulacja napięcia, częstotliwości lub prędkości silnika).

Pełne wyjaśnienie:

Dławik to element elektryczny o indukcyjności (w praktyce najczęściej cewka). Jego kluczowa własność polega na tym, że przy zmianie prądu w uzwojeniu zmienia się strumień magnetyczny, a w uzwojeniu indukuje się siła elektromotoryczna, która przeciwdziała tej zmianie. W efekcie dławik "nie lubi" gwałtownych zmian prądu: ogranicza prądy udarowe i wygładza prąd w wielu układach (np. filtrach i dławikach sieciowych).

Stwierdzenie "zapobiegania nagłym zmianom natężenia prądu" oddaje właśnie tę funkcję: dławik działa jak element, który spowalnia narastanie i opadanie prądu, szczególnie w układach prądu przemiennego i w zasilaczach impulsowych (jako element filtrujący).

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • "zmiany wysokości napięcia w układzie" – zmiana poziomu napięcia jest typowo realizowana przez elementy/układy takie jak transformatory, stabilizatory, przetwornice lub regulatory. Sam dławik nie jest "regulatorem napięcia"; może powodować spadek napięcia zależny od prądu i częstotliwości, ale nie służy do celowej zmiany napięcia jako podstawowej funkcji.
  • "zapobiegania zmianom częstotliwości" – częstotliwość jest parametrem źródła (generatora/sieci) lub układu sterowania. Dławik może tłumić pewne składowe częstotliwościowe zakłóceń w filtrach, ale nie "stabilizuje częstotliwości" w sensie utrzymywania jej stałej.
  • "zmiany prędkości obrotowej silników elektrycznych" – prędkość reguluje się zwykle zmianą częstotliwości (falownik), napięcia, konfiguracji uzwojeń lub przez układy sterowania. Dławik bywa elementem pomocniczym (np. filtr wyjściowy falownika), ale nie jest podstawowym elementem do regulacji obrotów.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy widzisz dławik/cewkę, myśl: "przeciwdziała zmianie prądu" i "filtruje/ogranicza zakłócenia prądowe". To pomaga odróżnić go od elementów kojarzonych z napięciem (stabilizator) i częstotliwością (generator, falownik).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Dławik to element bierny (najczęściej cewka) o indukcyjności, który magazynuje energię w polu magnetycznym. Jego podstawowa cecha to przeciwstawianie się szybkim zmianom prądu, dlatego bywa używany do filtracji zakłóceń i ograniczania prądów udarowych.
Gdy prąd w uzwojeniu dławika zmienia się, zmienia się też strumień magnetyczny. Powstaje wtedy napięcie indukowane, które działa przeciwnie do przyczyny zmiany (prawo Lenza). Efekt praktyczny: prąd nie narasta i nie opada gwałtownie, tylko "łagodniej".
Nie jest to jego podstawowa funkcja. Dławik może powodować spadek napięcia zależny od prądu i częstotliwości, ale do celowej zmiany/stabilizacji napięcia stosuje się zwykle inne rozwiązania (np. stabilizatory, przetwornice, transformatory). Dławik jest przede wszystkim "hamulcem" dla zmian prądu.
Częstotliwość ustala źródło (sieć, generator) albo układ sterowania (np. falownik), a nie element bierny RLC. Dławik może tłumić wybrane składowe zakłóceń w filtrze, ale nie utrzyma stałej częstotliwości zasilania. To inna klasa problemu i inny typ urządzeń.
W gazownictwie dławiki pojawiają się głównie w zasilaniu i filtracji zakłóceń układów automatyki: sterownikach, czujnikach, modułach komunikacji czy zasilaczach aparatury na stacjach. Ich rola jest pośrednia: poprawiają jakość zasilania i ograniczają zakłócenia, co zwiększa niezawodność pomiarów i sterowania.
Dławik często pracuje w filtrach przeciwzakłóceniowych i wygładzających: ogranicza tętnienia prądu, zmniejsza prądy udarowe oraz tłumi zakłócenia o wyższych częstotliwościach. W połączeniu z kondensatorami może tworzyć filtry LC, które "przepuszczają" pożądane składowe, a tłumią niepożądane.
Dławik jest zwykle oznaczany jako pojedyncza cewka (jedno uzwojenie) i opisany jako L lub "dławik". Transformator ma co najmniej dwa uzwojenia sprzężone magnetycznie i służy do przenoszenia energii między obwodami (często zmieniając napięcie). W praktyce symbol transformatora pokazuje dwie cewki obok siebie.
Sam dławik nie jest typowym elementem regulacji prędkości. Prędkość silnika zależy głównie od częstotliwości i sposobu sterowania (np. falownik) lub od napięcia w określonych typach silników. Dławik może być elementem pomocniczym w torze zasilania (filtr), ale nie "ustawia" obrotów bezpośrednio.
Najczęściej kluczowe są: indukcyjność (L), prąd znamionowy (żeby nie przegrzać uzwojenia), rezystancja uzwojenia (spadek napięcia i straty), a także dopuszczalne nasycenie rdzenia i zakres częstotliwości pracy. W filtrach EMC istotna bywa również konstrukcja (np. dławik wspólny) i skuteczność tłumienia zakłóceń.
Najczęstsze pomyłki to mylenie roli dławika z elementami do stabilizacji napięcia oraz przypisywanie mu kontroli częstotliwości. Pomaga prosta zasada: cewka/dławik = przeciwstawianie się zmianom prądu. Jeśli w odpowiedzi mowa o częstotliwości lub obrotach, zwykle dotyczy to sterownika, a nie dławika.
info

Statystycznie 64% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Specjaliści zwracają uwagę: "Pozostałe odpowiedzi dotyczą innych zjawisk (regulacja napięcia, częstotliwości lub prędkości silnika)."

Źródła:

  • Khan Academy – Inductors (cewki) i zależność napięcia od zmian prądu, https://www.khanacademy.org/science/electrical-engineering/ee-circuit-analysis-topic/ee-inductors/a/ee-inductors (dostęp: 2026-02-27)
  • All About Circuits – Inductors (podstawy działania dławika/cewki i przeciwstawianie się zmianom prądu), https://www.allaboutcircuits.com/textbook/direct-current/chpt-15/inductors/ (dostęp: 2026-02-27)
  • Wikipedia (PL) – Dławik (elektrotechnika), opis funkcji i zastosowań, https://pl.wikipedia.org/wiki/D%C5%82awik_(elektrotechnika) (dostęp: 2026-02-27)

Materiały:

  • Podręcznik do elektrotechniki/elektroniki: elementy bierne RLC i zjawisko indukcji
  • Materiały dydaktyczne z podstaw automatyki i zasilania układów sterowania
  • Karty katalogowe dławików (indukcyjność, prąd znamionowy, zastosowania filtracyjne)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego