KWALIFIKACJA ELM1 - CZERWIEC 2020

PYTANIE NR 33.
Do bezstykowego pomiaru temperatury gniazda łożyska należy zastosować termometr
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Pomiar bezstykowy temperatury wykonuje się przyrządem, który odczytuje promieniowanie cieplne emitowane przez badaną powierzchnię. Tak działa termometr pirometryczny (pirometr). Termometry bimetalowe, manometryczne i rozszerzalnościowe wymagają kontaktu z mierzonym obiektem.

Pełne wyjaśnienie:

W pomiarach temperatury w automatyce przemysłowej kluczowe jest rozróżnienie pomiaru stykowego i bezstykowego. W zadaniu wskazano "bezstykowy pomiar temperatury gniazda łożyska", czyli taki, w którym nie przykładamy czujnika do elementu.

Termometr pirometryczny (pirometr) realizuje pomiar bezkontaktowo, ponieważ wyznacza temperaturę na podstawie promieniowania podczerwonego emitowanego przez powierzchnię obiektu. Jest to typowe narzędzie do szybkiej kontroli temperatury elementów maszyn w ruchu, np. obudów i gniazd łożysk.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • Bimetalowy – działa dzięki odkształcaniu się elementu bimetalicznego pod wpływem temperatury. Żeby zadziałał, musi mieć dopływ ciepła przez kontakt z obiektem, więc jest to pomiar stykowy.
  • Manometryczny – wykorzystuje zmianę ciśnienia czynnika w układzie (np. gazu/cieczy) w zależności od temperatury. Wymaga doprowadzenia temperatury do czujnika/kapilary, czyli również jest stykowy.
  • Rozszerzalnościowy – opiera się na rozszerzalności cieplnej materiału/cieczy. Aby wskazanie odpowiadało temperaturze elementu, czujnik musi być ogrzany przez kontakt, więc nie spełnia warunku bezstykowości.

W praktyce przy pomiarach pirometrycznych trzeba pamiętać, że wynik zależy m.in. od właściwości powierzchni (emisyjności) i warunków obserwacji. Mimo to jako odpowiedź na pytanie o bezstykowy pomiar temperatury właściwy jest pirometr.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Pirometr to przyrząd do bezkontaktowego pomiaru temperatury, zwykle poprzez analizę promieniowania podczerwonego emitowanego przez powierzchnię. W przemyśle używa się go m.in. do szybkiej kontroli temperatury łożysk, silników, rozdzielni i elementów w ruchu.
Bezkontaktowy pomiar temperatury łożysk stosuje się, gdy element jest w ruchu lub trudno dostępny. Pozwala szybko wykryć przegrzewanie spowodowane tarciem, brakiem smarowania, przeciążeniem lub uszkodzeniem. Jest przydatny w diagnostyce i prewencyjnym utrzymaniu ruchu.
Termometr bimetalowy zmienia wskazanie dzięki odkształceniu elementu bimetalicznego pod wpływem temperatury. Aby to odkształcenie odpowiadało temperaturze obiektu, bimetal musi zostać ogrzany przez kontakt cieplny z mierzonym elementem, więc jest to pomiar stykowy.
Termometr manometryczny działa przez zmianę ciśnienia czynnika roboczego w układzie pomiarowym wraz z temperaturą. Żeby czynnik osiągnął temperaturę badanego elementu, czujnik musi odbierać ciepło z obiektu, czyli wymaga fizycznego sprzężenia cieplnego (pomiar stykowy).
"Bezkontaktowy/bezstykowy" oznacza, że przyrząd nie musi dotykać mierzonej powierzchni. Zamiast przewodzenia ciepła wykorzystuje się zjawiska umożliwiające odczyt na odległość, najczęściej promieniowanie cieplne. W praktyce egzaminacyjnej odpowiada temu pirometr.
Częsty błąd to ignorowanie warunku "bezstykowy" i wybór przyrządu stykowego (bimetalowego lub manometrycznego). Drugi błąd to mylenie "pirometru" z innymi termometrami mechanicznymi. W zadaniach testowych warto najpierw rozpoznać rodzaj pomiaru, a dopiero potem typ przyrządu.
Czujnik stykowy (np. termorezystor lub termopara) bywa lepszy, gdy potrzebujesz ciągłego pomiaru w układzie sterowania, wysokiej powtarzalności na jednej powierzchni lub gdy warunki optyczne są trudne (zabrudzenia, para). Pirometr sprawdza się głównie w szybkiej diagnostyce i kontroli.
Pirometr "widzi" promieniowanie emitowane przez powierzchnię obiektu i przelicza jego natężenie na temperaturę. Dlatego pomiar jest bezdotykowy. W praktyce ważne są warunki obserwacji: odległość, pole pomiaru i właściwości powierzchni. To odróżnia pirometrię od termometrów stykowych.
Tak, to jedno z typowych zastosowań. Ponieważ pirometr nie wymaga dotyku, można mierzyć temperaturę elementów wirujących lub gorących bez ryzyka uszkodzenia czujnika i bez konieczności zatrzymania maszyny. Trzeba jednak zadbać o stabilne celowanie i poprawne ustawienia urządzenia.
Najważniejszą wskazówką jest słowo "bezstykowy". W typowych zestawach odpowiedzi tylko pirometr realizuje pomiar temperatury na odległość, wykorzystując promieniowanie cieplne. Pozostałe termometry (bimetalowe, manometryczne, rozszerzalnościowe) opierają się na zjawiskach wymagających ogrzania elementu pomiarowego, czyli kontaktu.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 56% zdających egzamin. średnie

Według specjalistów z branży: "Pomiar bezstykowy temperatury wykonuje się przyrządem, który odczytuje promieniowanie cieplne emitowane przez badaną powierzchnię."

Źródła:

  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Pirometr - dostęp 2026-02-18
  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Termometr_bimetaliczny - dostęp 2026-02-18
  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Termometr_manometryczny - dostęp 2026-02-18

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z metrologii w automatyce (dział: pomiar temperatury)
  • Instrukcje producentów pirometrów (zasady doboru, emisyjność, odległość pomiaru)
  • Podręczniki/kompendia z diagnostyki maszyn i utrzymania ruchu (rozdziały o przegrzewaniu łożysk)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego