KWALIFIKACJA CHM5 - STYCZEŃ 2017

PYTANIE NR 17.
Do biomonitoringu wykorzystuje się niektóre gatunków ryb i małży słodkowodnych, których specyficzne zachowanie wskazuje na zanieczyszczenie wód substancjami
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Biomonitoring z użyciem wybranych ryb i małży wykorzystuje ich szybką reakcję (np. zmianę aktywności, zachowania, filtracji) na obecność związków szkodliwych w wodzie. Takie specyficzne odpowiedzi są typowe dla oddziaływania substancji toksycznych, a nie dla biogenów czy ogólnej "organiki".

Pełne wyjaśnienie:

Biomonitoring (w tym biomonitoring behawioralny) polega na obserwowaniu reakcji organizmów żywych na warunki środowiska. W wodach powierzchniowych i w systemach wczesnego ostrzegania wykorzystuje się m.in. niektóre gatunki ryb oraz małży słodkowodnych, ponieważ potrafią one szybko reagować na nagłe pogorszenie jakości wody.

Odpowiedź "toksycznymi" jest poprawna, ponieważ "specyficzne zachowanie" (np. zmiana aktywności, unikanie bodźca, zaburzenia równowagi, ograniczenie filtracji) jest klasycznie łączone z narażeniem na substancje o działaniu szkodliwym dla organizmu, czyli o charakterze toksycznym. Taki sygnał bywa traktowany jako wskaźnik epizodu zagrożenia, zwłaszcza gdy zanieczyszczenie pojawia się nagle.

Pozostałe odpowiedzi są mniej trafne w kontekście sformułowania o zachowaniu jako wskaźniku:

  • "biogennymi" – biogeny (np. związki azotu i fosforu) kojarzą się przede wszystkim z eutrofizacją i zmianami trofii, a nie z natychmiastową, charakterystyczną reakcją behawioralną wskazującą na ostrą toksyczność.
  • "oleistymi" – zanieczyszczenia oleiste mogą być groźne, ale w pytaniu akcent pada na zachowanie jako wskaźnik toksycznego oddziaływania chemicznego; ponadto "oleistość" jest często rozpoznawalna wizualnie, więc nie jest typowym przykładem, dla którego konieczna byłaby obserwacja zachowania organizmów.
  • "organicznymi" – to bardzo szeroka kategoria: substancje organiczne mogą być zarówno mało szkodliwe, jak i silnie toksyczne. Sam przymiotnik "organiczne" nie wskazuje jednoznacznie na mechanizm toksycznego działania, więc jest zbyt ogólny w porównaniu z "toksycznymi".

W praktyce egzaminacyjnej warto pamiętać: jeśli w zadaniu pojawia się wskazanie na reakcję organizmu (zachowanie, przeżywalność, filtracja), najczęściej testowana jest idea toksyczności i użycia organizmu jako wskaźnika skażenia.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Biomonitoring to ocena jakości środowiska na podstawie reakcji organizmów żywych. W ochronie wód polega np. na obserwowaniu ryb lub małży, które reagują zmianą zachowania na pogorszenie jakości wody, co może sygnalizować zagrożenie chemiczne.
Są wrażliwe na zmiany warunków w wodzie i mogą reagować szybko oraz w sposób powtarzalny. Małże filtrują wodę, więc "czują" zanieczyszczenia w toni wodnej, a ryby mogą wykazywać zmiany aktywności lub unikanie stref skażonych.
To mierzalna zmiana reakcji organizmu, np. spadek aktywności, unikanie bodźca, zaburzenia pływania albo ograniczenie filtracji przez małże. Takie sygnały interpretuje się jako informację o stresie środowiskowym, często o charakterze toksycznym.
Najczęściej kojarzy się go z wykrywaniem obecności substancji toksycznych, bo to one mogą wywoływać szybkie i wyraźne reakcje organizmów. Biomonitoring nie zastępuje analiz chemicznych, ale może działać jako wczesne ostrzeganie.
Biogeny (związki azotu i fosforu) częściej prowadzą do eutrofizacji i zmian długoterminowych (zakwity, spadki tlenu), a nie do natychmiastowego, charakterystycznego "alarmu" w zachowaniu organizmu. Dlatego w testach częściej wskazuje się toksyczność.
Nie. "Organiczne" to bardzo szeroka grupa: obejmuje zarówno związki mało szkodliwe, jak i silnie toksyczne. W pytaniach egzaminacyjnych słowo "toksyczne" jest zwykle bardziej jednoznaczne, bo odnosi się do efektu szkodliwego działania na organizm.
Gdy celem jest szybka informacja o łącznym efekcie mieszaniny zanieczyszczeń lub o nagłym epizodzie zagrożenia. Analiza chemiczna mówi, co jest w wodzie, a monitoring biologiczny pokazuje, jaki jest skutek dla organizmów (reakcja biologiczna).
Częsty błąd to mylenie pojęć: "biogenne" = "szkodliwe", albo traktowanie "organiczne" jako synonimu "trujące". Pomaga zapamiętać, że w biomonitoringu behawioralnym kluczowa jest odpowiedź organizmu na bodziec o działaniu toksycznym.
Bywa to możliwe, bo oleje i paliwa mogą szkodzić organizmom, ale w zadaniach testowych "oleiste" jest zwykle mniej typowe niż "toksyczne". Dodatkowo oleistość często daje się rozpoznać wizualnie, więc nie jest to klasyczny przykład "z zachowania".
Ucz się definicji biomonitoringu i bioindykacji, poznaj przykłady organizmów wskaźnikowych oraz ich reakcje na stres. Ćwicz rozróżnianie typów zanieczyszczeń (biogeny, toksyny, oleje) i kojarz, które wywołują szybkie reakcje behawioralne.
info

Około 60% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Według specjalistów z branży: "Biomonitoring z użyciem wybranych ryb i małży wykorzystuje ich szybką reakcję (np. zmianę aktywności, zachowania, filtracji) na obecność związków szkodliwych w wodzie."

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z biomonitoringu/bioindykacji w ochronie środowiska (dział: monitoring wód)
  • Materiały dydaktyczne szkół/CKU dla technika ochrony środowiska dotyczące monitoringu jakości wód
  • Opracowania o organizmach wskaźnikowych i testach biologicznych w ocenie toksyczności

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego