KWALIFIKACJA LES2 - STYCZEŃ 2025

PYTANIE NR 11.
Do czynników biotycznych, które wyrządzają szkody w ekosystemach leśnych, należą
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Czynniki biotyczne to organizmy żywe oddziałujące na las, m.in. patogeniczne grzyby oraz owady (szkodniki). Natomiast okiść i susza glebowa są czynnikami abiotycznymi, bo wynikają z warunków pogodowych i środowiskowych, a nie z działalności organizmów.

Pełne wyjaśnienie:

Czynniki wpływające na ekosystem leśny dzieli się na biotyczne i abiotyczne. Biotyczne to takie, które wynikają z obecności i aktywności organizmów żywych (roślin, zwierząt, grzybów, mikroorganizmów). W kontekście szkód w lasach typowymi biotycznymi sprawcami są m.in. owady (np. szkodniki żerujące na aparacie asymilacyjnym lub łyku i drewnie) oraz grzyby (patogeny wywołujące choroby, zgnilizny i osłabienie drzew).

Odpowiedź "grzyby i owady" spełnia definicję czynnika biotycznego, ponieważ oba elementy są organizmami żywymi i mogą bezpośrednio powodować uszkodzenia, zamieranie, obniżenie przyrostu i pogorszenie jakości surowca drzewnego.

Pozostałe propozycje zawierają czynniki abiotyczne:

  • Okiść to zjawisko związane z obciążeniem drzew śniegiem (warunki atmosferyczne). Powoduje łamanie gałęzi, wywroty i deformacje, ale nie jest organizmem żywym.
  • Susza glebowa wynika z niedoboru wody w glebie i zaburzeń bilansu wodnego. Skutkuje stresem wodnym drzew, ale również należy do czynników nieożywionych.

Dlatego odpowiedzi zawierające "okiść" i/lub "suszę glebową" nie mogą być w pełni biotyczne. Dla egzaminu warto zapamiętać prostą zasadę: jeśli sprawcą jest żywy organizm (żeruje, infekuje, konkuruje) – to biotyczne; jeśli szkoda wynika z pogody, wody, temperatury lub mechaniki – to abiotyczne.

W praktyce leśnej rozróżnienie to pomaga dobrać właściwe działania: przy zagrożeniach biotycznych kluczowe są lustracje, cięcia sanitarne i ograniczanie źródeł infekcji/gradacji, natomiast przy abiotycznych – działania hodowlane i organizacyjne zmniejszające ryzyko (dobór gatunku, struktury drzewostanu, terminów prac).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Czynniki biotyczne to elementy środowiska związane z organizmem żywym i jego oddziaływaniem na inne organizmy. W lesie będą to m.in. owady, grzyby, rośliny konkurujące o światło oraz zwierzyna. Kluczowe jest to, że "biotyczne" = żywe.
Czynniki abiotyczne to warunki nieożywione, np. temperatura, opady, wiatr, promieniowanie, właściwości gleby i dostępność wody. Do tej grupy pasują też zjawiska powodujące szkody, takie jak susza glebowa czy obciążenie drzew śniegiem (okiść).
Grzyby są organizmami żywymi, a część z nich może być patogenami drzew. Infekują tkanki, powodują choroby i zgnilizny, osłabiają drzewostany i pogarszają jakość drewna. To aktywność żywego sprawcy przesądza o kwalifikacji jako czynnik biotyczny.
Owady są żywymi organizmami, które mogą żerować na liściach/igłach, łyku lub drewnie, a także przenosić patogeny. Szkody wynikają z ich biologicznej aktywności (rozród, żerowanie), dlatego klasyfikuje się je jako czynniki biotyczne.
Okiść to zjawisko polegające na osadzaniu się i zaleganiu śniegu, który mechanicznie obciąża korony oraz pnie drzew. Może powodować łamanie i wywroty, ale jest skutkiem warunków atmosferycznych, więc należy do czynników abiotycznych.
Susza glebowa to niedobór wody w glebie dostępnej dla roślin. W lesie skutkuje stresem wodnym drzew, zamieraniem drobnych korzeni i spadkiem odporności. To czynnik abiotyczny, bo wynika z warunków środowiskowych, a nie z działania organizmu.
Pomaga prosta reguła: jeśli sprawcą jest żywy organizm (gryzie, żeruje, infekuje, pasożytuje) – to biotyczne. Jeśli szkoda wynika z pogody, wody, temperatury lub mechaniki (wiatr, mróz, susza, śnieg) – to abiotyczne. Zawsze sprawdź "czy to żyje?".
Typowe skutki to ubytki aparatu asymilacyjnego po żerowaniu, uszkodzenia kory i łyka, zamieranie drzew, osłabienie przyrostu oraz rozkład drewna przy chorobach grzybowych. Często pojawiają się też objawy wtórne, bo osłabione drzewa łatwiej zasiedlają kolejne organizmy.
Najczęstszy błąd to wybieranie odpowiedzi "bo to też szkodzi", bez sprawdzenia definicji. Uczniowie mylą zjawiska pogodowe (susza, okiść) z biotycznymi, bo skutki wyglądają podobnie (zamieranie, złamania). Drugi błąd to pamiętanie jednego elementu (np. owady) i dobieranie drugiego "na oko".
Tak. Stres abiotyczny (np. susza) może osłabić drzewa, przez co łatwiej ulegają infekcjom grzybowym lub zasiedleniu przez owady. Na egzaminie pamiętaj jednak o klasyfikacji: susza i okiść pozostają abiotyczne, nawet jeśli ułatwiają rozwój szkodników.
info

Około 59% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Specjaliści zwracają uwagę: "Czynniki biotyczne to organizmy żywe oddziałujące na las, m.in. patogeniczne grzyby oraz owady (szkodniki)."

Źródła:

  • Encyklopedia PWN – hasło "czynnik biotyczny" (definicja czynnika biotycznego) – https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/czynnik-biotyczny;3894435.html - dostęp 2026-02-27
  • Encyklopedia PWN – hasło "czynnik abiotyczny" (definicja czynnika abiotycznego) – https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/czynnik-abiotyczny;3894408.html - dostęp 2026-02-27
  • Wiktionary (pl) – hasło "okiść" (znaczenie: śnieg osadzający się i obciążający drzewa) – https://pl.wiktionary.org/wiki/oki%C5%9B%C4%87 - dostęp 2026-02-27

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z ochrony lasu (działy: szkodniki owadzie, choroby grzybowe, czynniki abiotyczne)
  • Materiały dydaktyczne z ekologii: biotyczne vs abiotyczne czynniki środowiska
  • Słowniki/encyklopedie terminów leśnych (hasła: okiść, susza glebowa, patogen, szkodnik)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego