KWALIFIKACJA CHM5 - CZERWIEC 2020

PYTANIE NR 40.
Do grupy antropogenicznych czynników wpływających na degradację gleb nie zalicza się
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Czynniki antropogeniczne to takie, które wynikają z działalności człowieka. Nadmierne stosowanie nawozów i pestycydów, intensywny wypas oraz niewłaściwa melioracja są bezpośrednimi przykładami presji człowieka na gleby. Odpowiedź "zmian klimatycznych" w tym ujęciu nie jest zaliczana do tej grupy.

Pełne wyjaśnienie:

Czynniki antropogeniczne to oddziaływania pochodzące bezpośrednio z aktywności człowieka (np. rolnictwo, zmiany użytkowania terenu, ingerencje hydrotechniczne), które prowadzą do pogorszenia właściwości gleby: fizycznych, chemicznych lub biologicznych.

Odpowiedź "nadmiernego stosowanie nawozów i pestycydów" opisuje typową presję rolniczą. Zbyt intensywna chemizacja może powodować m.in. zakwaszenie, zasolenie, zaburzenia życia biologicznego gleby oraz zanieczyszczenia, co jest klasycznym przykładem czynnika antropogenicznego.

Odpowiedź "intensywnego wypasu bydła" również wiąże się z działalnością człowieka. Zbyt duża obsada zwierząt może prowadzić do zadeptywania i zagęszczenia gleby, ubytku roślinności ochronnej i nasilenia erozji, a więc do degradacji o charakterze antropogenicznym.

Odpowiedź "zmian stosunków wodnych wskutek niewłaściwej melioracji" wskazuje na nieprawidłową ingerencję w gospodarkę wodną. Błędy melioracyjne mogą powodować przesuszenie lub podtopienia, a w konsekwencji mineralizację materii organicznej, degradację struktury i spadek żyzności gleby. To także bezpośredni skutek działań człowieka.

W tym zestawie odpowiedź "zmian klimatycznych" jest traktowana jako czynnik odmienny od typowych, bezpośrednich presji antropogenicznych na glebę przedstawionych w pozostałych odpowiedziach. Pozostałe trzy propozycje to działania lub skutki działań człowieka łatwo przypisywane do praktyk rolniczych i gospodarki wodnej, dlatego stanowią grupę czynników antropogenicznych degradujących gleby.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy pojawia się pytanie o "antropogeniczne" czynniki degradacji gleb, szukaj odpowiedzi związanych z praktykami rolniczymi, przemysłem lub przekształceniami hydrologicznymi, bo to najczęściej testowane obszary w zadaniach szkolnych.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Czynniki antropogeniczne to oddziaływania wynikające z działalności człowieka, które pogarszają właściwości gleby. Najczęściej dotyczą rolnictwa (chemizacja, niewłaściwa agrotechnika), gospodarki wodnej (melioracje), przemysłu (emisje i odpady) oraz zmian użytkowania terenu.
Nadmierne nawożenie może prowadzić do zaburzeń składu chemicznego gleby, np. zakwaszenia lub zasolenia, a także do wymywania składników i zanieczyszczania wód. Długotrwała chemizacja osłabia bioróżnorodność glebową i może obniżać żyzność oraz stabilność struktury.
Pestycydy są wprowadzane do środowiska w wyniku decyzji i praktyk człowieka, głównie w rolnictwie. Mogą oddziaływać na organizmy glebowe, kumulować się lub przemieszczać w profilu glebowym. Dlatego są klasycznym przykładem presji antropogenicznej na gleby.
Zbyt intensywny wypas sprzyja zadeptywaniu i zagęszczaniu gleby, co pogarsza jej napowietrzenie i infiltrację wody. Może też usuwać roślinność chroniącą powierzchnię, zwiększając podatność na erozję. To degradacja wynikająca bezpośrednio z użytkowania przez człowieka.
To zmiana warunków uwilgotnienia i krążenia wody w glebie, np. przez odwadnianie lub nawodnienia. Skutkiem mogą być przesuszenia, podtopienia, spadek zawartości materii organicznej i pogorszenie struktury. Gdy wynika z niewłaściwej melioracji, ma charakter antropogeniczny.
Melioracja może szkodzić, gdy jest źle zaprojektowana lub eksploatowana, np. nadmiernie odwadnia torfowiska albo zmienia poziom wód gruntowych na polach. Wtedy gleba traci zdolność retencji, szybciej się mineralizuje materia organiczna i spada żyzność, co jest formą degradacji.
Tak, zmiany klimatu mogą wpływać na gleby przez m.in. częstsze susze, ulewne opady i zmiany temperatury, co przekłada się na erozję i bilans wodny. W testach trzeba jednak uważnie czytać, czy pytanie dotyczy czynników antropogenicznych bezpośrednich, czy ogólnych uwarunkowań środowiskowych.
Najprościej zadać sobie pytanie: "czy to jest skutek konkretnej działalności człowieka?". Jeśli odpowiedź wiąże się z praktyką rolną, przemysłem, budownictwem lub ingerencją w wody (np. melioracja), zwykle jest antropogeniczna. Zjawiska geologiczne czy pogodowe częściej traktuje się jako naturalne.
Najczęściej myli się pojęcia: degradacja vs erozja (erozja jest jednym z mechanizmów degradacji) oraz czynniki bezpośrednie vs pośrednie. Wiele osób wybiera odpowiedź "głośną medialnie", zamiast sprawdzić definicję "antropogeniczne" i dopasować do niej konkretne przykłady.
Warto opanować listę typowych presji: chemizacja, niewłaściwa uprawa, erozja, zanieczyszczenia, zagęszczenie, zasolenie oraz błędy melioracyjne. Ucz się też mechanizmów: co się dzieje z glebą i jaki jest skutek. Na egzaminie analizuj, czy pytanie dotyczy źródła (człowiek) czy procesu.
info

Około 50% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że czynniki antropogeniczne to takie, które wynikają z działalności człowieka.

Źródła:

  • FAO: Status of the World's Soil Resources (SWSR) – Summary for Policymakers, 2015 (rozdziały o presjach antropogenicznych na gleby), https://www.fao.org/3/i5199e/i5199e.pdf - accessed 2026-02-27
  • IPCC: Climate Change 2021: The Physical Science Basis (Summary for Policymakers – stwierdzenia o antropogenicznym wpływie na klimat), https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/ - accessed 2026-02-27
  • Encyclopaedia Britannica: "Soil degradation" (opis przyczyn, w tym rolnictwo i gospodarka wodna), https://www.britannica.com/science/soil-degradation - accessed 2026-02-27

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z gleboznawstwa oraz ochrony gleb (działy: degradacja, erozja, chemizacja)
  • Materiały FAO dotyczące stanu gleb i presji antropogenicznych
  • Raporty IPCC wyjaśniające antropogeniczny charakter współczesnych zmian klimatu

Aktualizacja pytania: 31.03.2026

Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego