KWALIFIKACJA MEC3 - STYCZEŃ 2018

PYTANIE NR 5.
Do montażu wrzeciona wiertarki w korpusie należy zastosować łożyska
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Łożysko kulkowe wzdłużne jest przeznaczone do przenoszenia obciążeń osiowych (wzdłuż wału), które mogą występować w węźle wrzecionowym podczas wiercenia i docisku. Odpowiedzi z "poprzeczne" dotyczą głównie obciążeń promieniowych, a łożyska ślizgowe przegubowe nie są typowym rozwiązaniem dla takiego montażu.

Pełne wyjaśnienie:

Węzeł wrzecionowy wiertarki musi zapewnić prowadzenie wrzeciona i przenoszenie obciążeń powstających w trakcie pracy. Oprócz sił promieniowych (od skrawania i niewyważenia) mogą pojawiać się także siły osiowe związane m.in. z dociskiem narzędzia i reakcjami w układzie posuwu. Z tego powodu w doborze łożysk kluczowe jest rozróżnienie, czy dany typ łożyska jest przeznaczony do obciążeń osiowych czy promieniowych.

Odpowiedź "kulkowe wzdłużne" odnosi się do łożysk kulkowych przeznaczonych do przenoszenia obciążeń wzdłużnych (osiowych). Taki typ łożyska konstrukcyjnie jest dostosowany do przejmowania sił działających wzdłuż osi wału, co w wielu węzłach wrzecionowych bywa wymagane jako element przejmujący obciążenie osiowe lub ustalający położenie osiowe wrzeciona.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe w kontekście doboru do obciążeń osiowych:

  • "walcowe poprzeczne" – łożyska walcowe w typowych odmianach są kojarzone przede wszystkim z przenoszeniem dużych obciążeń promieniowych. Sama informacja "poprzeczne" sugeruje kierunek promieniowy, a nie osiowy.
  • "baryłkowe poprzeczne" – łożyska baryłkowe (samonastawne) są wykorzystywane głównie tam, gdzie występują znaczne obciążenia promieniowe i potrzeba kompensacji niewspółosiowości; nie jest to podstawowy wybór do przejmowania czystego obciążenia osiowego wrzeciona.
  • "ślizgowe przegubowe" – łożyska przegubowe ślizgowe stosuje się typowo w połączeniach wahliwych (przegubowych), a nie jako standardowe łożyskowanie szybkoobrotowego wrzeciona wiertarki w korpusie.

W praktyce konstrukcyjnej spotyka się różne rozwiązania łożyskowania wrzecion (zależnie od typu maszyny, prędkości, wymaganej dokładności i układu sił), dlatego na egzaminie warto zawsze łączyć nazwę łożyska z kierunkiem przenoszonych obciążeń: wzdłużne = osiowe, poprzeczne = promieniowe.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
"Wzdłużne" oznacza, że łożysko jest przeznaczone głównie do przenoszenia obciążeń osiowych, czyli sił działających wzdłuż osi wału. Takie łożysko pomaga utrzymać położenie osiowe wału/wrzeciona i przejąć docisk występujący w układzie pracy.
Najczęściej występują jednocześnie: obciążenia promieniowe (poprzeczne) wynikające z sił skrawania i bicia narzędzia oraz obciążenia osiowe wynikające z docisku i posuwu. Dobór łożysk zależy od tego, które z tych obciążeń są dominujące.
Konstrukcja łożyska kulkowego wzdłużnego ukierunkowuje przenoszenie sił wzdłuż osi wału. Dzięki temu lepiej przejmuje docisk/ciąg w osi niż łożyska typowo "poprzeczne", które projektuje się głównie pod siły promieniowe.
W uproszczeniu: łożysko poprzeczne przenosi głównie siły promieniowe (prostopadłe do osi wału), a łożysko wzdłużne przenosi głównie siły osiowe (wzdłuż osi). Na egzaminie to rozróżnienie często decyduje o poprawnej odpowiedzi.
Łożyska baryłkowe są cenione za zdolność do kompensacji niewspółosiowości i przenoszenie dużych obciążeń promieniowych, ale nie są "domyślnym" wyborem do przejmowania czystego obciążenia osiowego w węźle wrzecionowym. Zawsze liczy się kierunek sił i wymagania dokładności.
Łożysko ślizgowe przegubowe jest typowe dla połączeń wahliwych (przegubów), gdzie potrzebny jest ruch kątowy. Wrzeciono wiertarki wymaga zwykle stabilnego prowadzenia obrotowego i pracy przy określonych prędkościach, co częściej realizuje się łożyskami tocznymi niż przegubowymi ślizgowymi.
Szukaj słów i kontekstu sugerujących siłę "wzdłuż wału": docisk, posuw, ustalenie osiowe, przesuw w osi. Jeśli zadanie mówi o przenoszeniu sił w osi, zwykle pasują rozwiązania wzdłużne (osiowe). Gdy mowa o "biciu" i sile na bok – częściej promieniowe.
Nie. W praktyce często stosuje się zestaw łożysk, bo jedno może przenosić obciążenia promieniowe, a inne ustalać wrzeciono osiowo. Konstrukcja zależy od typu wiertarki, prędkości, wymaganej dokładności i sposobu mocowania narzędzia.
Najczęstszy błąd to mylenie osiowego z promieniowym (wzdłużne vs poprzeczne). Drugi błąd to wybór "cięższego" typu łożyska (np. baryłkowe) bez analizy kierunku sił. Pomaga zasada: najpierw określ kierunek obciążenia, dopiero potem typ łożyska.
Stosuj prostą mapę skojarzeń: wzdłużne = osiowe, poprzeczne = promieniowe. Ucz się też, co wynika z budowy: kulki zwykle dobrze pracują przy prędkości, walce przy większych obciążeniach promieniowych, baryłki przy niewspółosiowości, a przegubowe przy ruchu kątowym.
info

Statystycznie 45% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Łożysko kulkowe wzdłużne jest przeznaczone do przenoszenia obciążeń osiowych (wzdłuż wału), które mogą występować w węźle wrzecionowym podczas wiercenia i docisku."

Źródła:

  • SKF, "Rolling bearings catalogue" (PDF), section: Thrust ball bearings (kulkowe wzdłużne) – opis zastosowań i kierunku obciążeń, https://www.skf.com/group/products/rolling-bearings (katalog "Rolling bearings") - dostęp 2026-02-28
  • NSK, "Rolling Bearings Catalog" – rozdział: Thrust ball bearings / zasady doboru do obciążeń osiowych, https://www.nsk.com/products/rollingbearings/ (katalogi) - dostęp 2026-02-28
  • Schaeffler (FAG/INA), "Rolling Bearings" – rozdziały o łożyskach wzdłużnych i promieniowych oraz doborze do obciążeń, https://www.schaeffler.com/en/products-and-solutions/bearings/ (materiały techniczne/katalog) - dostęp 2026-02-28

Materiały:

  • Katalogi i poradniki producentów łożysk (SKF/NSK/Schaeffler) – rozdziały o doborze do obciążeń osiowych i promieniowych
  • Podręcznik podstaw konstrukcji maszyn – dział o łożyskach i węzłach łożyskowych
  • Instrukcje serwisowe (DTR) konkretnych wiertarek – część o wrzecionie i łożyskowaniu

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego