KWALIFIKACJA CHM5 - PAŹDZIERNIK 2016

PYTANIE NR 15.
Do naturalnych źródeł zanieczyszczeń powietrza atmosferycznego obok pożarów lasów, stepów, wyładowań atmosferycznych czy pyłu kosmicznego, zaliczane są
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Wyziewy z wulkanów są naturalnym źródłem zanieczyszczeń, bo do atmosfery trafiają gazy (np. SO2, CO2) i pyły pochodzenia geologicznego.
Pozostałe odpowiedzi dotyczą emisji związanych z działalnością człowieka: spalaniem paliw, procesami produkcyjnymi oraz składowaniem odpadów.

Pełne wyjaśnienie:

Naturalne źródła zanieczyszczeń powietrza to takie, które powstają bez bezpośredniego udziału człowieka i wynikają z procesów zachodzących w przyrodzie. Do tej grupy należą m.in. erupcje wulkanów, naturalne pożary, burze pyłowe czy emisje biogeniczne z ekosystemów.

Odpowiedź "wyziewy z wulkanów" jest poprawna, ponieważ wulkanizm wprowadza do atmosfery znaczące ilości gazów oraz cząstek stałych. Wśród emitowanych składników mogą występować m.in. dwutlenek siarki, dwutlenek węgla, para wodna oraz pyły i popioły. Takie emisje są klasycznym przykładem zanieczyszczeń o pochodzeniu geologicznym, czyli naturalnym.

Pozostałe propozycje odnoszą się do źródeł antropogenicznych, czyli związanych z działalnością człowieka:

  • "procesy spalania paliw" – w praktyce ochrony środowiska to przede wszystkim energetyka, transport i ogrzewnictwo; emisje są skutkiem wykorzystywania paliw przez człowieka.
  • "ulatniające się gazy produkcyjne" – są związane z procesami przemysłowymi (produkcja, technologie, instalacje), a więc mają charakter antropopresyjny.
  • "procesy fermentacji na wysypiskach" – fermentacja zachodzi biologicznie, ale w kontekście wysypisk jest efektem składowania odpadów i powstawania gazu składowiskowego (np. metanu). Źródłem jest obiekt stworzony i eksploatowany przez człowieka, dlatego klasyfikuje się je jako antropogeniczne.

W zadaniach egzaminacyjnych warto zapamiętać zasadę: naturalne = geologia/przyroda bez instalacji i infrastruktury; antropogeniczne = spalanie paliw, przemysł, odpady, transport. Ta reguła zwykle pozwala szybko i poprawnie przypisać źródło do kategorii.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Do naturalnych źródeł zalicza się zjawiska zachodzące bez udziału człowieka, np. emisje wulkaniczne (gazy i pyły), naturalne pożary, burze pyłowe czy unoszenie pyłu mineralnego. W praktyce porównuje się je z tłem naturalnym, aby ocenić wpływ antropopresji.
Bo wulkany emitują do atmosfery gazy i cząstki stałe, które mogą pogarszać jakość powietrza i widzialność oraz wpływać na zdrowie. Z punktu widzenia ochrony środowiska "zanieczyszczenie" oznacza wprowadzenie substancji/energii zmieniającej skład powietrza, niezależnie od tego, czy źródło jest naturalne.
Sprawdź, czy źródło wynika z działalności człowieka (instalacje, transport, spalanie paliw, przemysł, odpady). Jeśli tak, jest antropogeniczne. Jeśli wynika z procesów przyrodniczych (geologia, meteorologia, naturalne pożary), jest naturalne. Ta szybka reguła zwykle działa w pytaniach testowych.
W typowej klasyfikacji ochrony powietrza "spalanie paliw" odnosi się do procesów energetycznych i grzewczych realizowanych przez człowieka, więc jest źródłem antropogenicznym. Naturalne spalanie może wystąpić przy pożarach, ale wtedy zwykle jest nazwane wprost jako "pożary" lub "pożary lasów", a nie jako spalanie paliw.
Choć fermentacja jest procesem biologicznym, na wysypisku zachodzi dlatego, że człowiek zgromadził odpady w jednym miejscu. Składowisko to obiekt infrastruktury, a emisja gazu składowiskowego (np. metanu) jest skutkiem gospodarki odpadami. Dlatego w inwentaryzacjach emisji klasyfikuje się ją jako antropogeniczną.
Emisja to wprowadzanie zanieczyszczeń do atmosfery ze źródła (komin, wulkan, składowisko). Imisja to stężenie zanieczyszczeń w powietrzu w danym miejscu (to, co "dociera" do odbiorcy). Na egzaminie łatwo je pomylić, bo oba pojęcia dotyczą tych samych substancji, ale na innych etapach.
Emisje wulkaniczne obejmują mieszaninę gazów i pyłów. W praktycznych opisach często wymienia się m.in. parę wodną, dwutlenek węgla i dwutlenek siarki oraz popiół/pył wulkaniczny. Dokładny skład zależy od typu wulkanu i warunków erupcji, ale kluczowe jest to, że źródło ma pochodzenie geologiczne.
Może się tak zdarzyć podczas epizodów naturalnych, np. erupcji wulkanu (transport popiołu), dużych naturalnych pożarów lub silnych zjawisk pyłowych. W takich sytuacjach wyniki pomiarów mogą odbiegać od typowych, dlatego w analizie stanu środowiska ważne jest rozróżnienie tła naturalnego od wpływu lokalnych emisji człowieka.
Częsty błąd to wybieranie odpowiedzi "najbardziej znanej" (np. spalanie paliw) bez czytania warunku "naturalne". Drugi błąd to uznawanie procesów biologicznych za naturalne w każdym kontekście, nawet gdy zachodzą w obiektach stworzonych przez człowieka (składowiska). Pomaga zadanie sobie pytania: "czy bez człowieka to źródło by istniało?"
Ucz się tabelarycznie: wypisz źródła naturalne (wulkany, pyły mineralne, pożary naturalne) i antropogeniczne (energetyka, transport, przemysł, odpady). Następnie dopasuj do nich typowe zanieczyszczenia (pył, gazy). W trakcie rozwiązywania testu podkreśl słowa-klucze: "naturalne", "antropogeniczne", "emisja", "imisja".
info

Około 78% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnio łatwe

Źródła:

  • USGS (U.S. Geological Survey), "Volcanic gases" (opis emisji gazów wulkanicznych) https://www.usgs.gov/programs/VHP/volcanic-gases - accessed 2026-03-01
  • Encyclopaedia Britannica, hasło "Volcanic gas" (charakterystyka gazów emitowanych przez wulkany i ich wpływ na atmosferę) https://www.britannica.com/science/volcanic-gas - accessed 2026-03-01
  • Wikipedia, sekcja "Natural sources" w artykule "Air pollution" (przykłady naturalnych źródeł zanieczyszczeń, w tym wulkany) https://en.wikipedia.org/wiki/Air_pollution#Natural_sources - accessed 2026-03-01

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z zakresu ochrony powietrza i emisji zanieczyszczeń (źródła naturalne i antropogeniczne)
  • Materiały edukacyjne instytucji naukowych/geologicznych o emisjach wulkanicznych
  • Materiały szkoleniowe z monitoringu jakości powietrza (interpretacja tła naturalnego)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego