KWALIFIKACJA MED9 - CZERWIEC 2014

PYTANIE NR 15.
Do oznaczania wilgotności surowca roślinnego, oprócz wagi i suszarki, potrzebne są także
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
W oznaczaniu wilgotności metodą suszenia próbkę umieszcza się w płaskodennym naczyniu, suszy, a następnie chłodzi w eksykatorze, aby nie pochłonęła pary wodnej z powietrza przed kolejnym ważeniem.
Dlatego, poza wagą i suszarką, potrzebne są naczynie szklane i eksykator.

Pełne wyjaśnienie:

Oznaczanie wilgotności surowca roślinnego w praktyce laboratoryjnej najczęściej polega na określeniu ubytku masy po suszeniu. Taka procedura ma sens tylko wtedy, gdy masa próbki jest porównywana przed i po ogrzewaniu w kontrolowanych warunkach, a wynik nie jest "psuty" przez ponowne pochłanianie wody z otoczenia.

Dlatego poza wagą i suszarką stosuje się:

  • płaskodenne naczynie szklane (np. naczynko/pojemnik do suszenia i ważenia), które zapewnia stabilne ułożenie próbki, dużą powierzchnię parowania i powtarzalność ważenia,
  • eksykator, w którym po wyjęciu z suszarki próbkę pozostawia się do ostygnięcia w atmosferze o obniżonej wilgotności. Zapobiega to sytuacji, w której gorąca, wysuszona próbka szybko "ciągnie" wilgoć z powietrza, co zawyża masę i zaniża wyliczoną wilgotność.

Odpowiedź z mikroskopem optycznym jest nietrafna, bo mikroskop służy do oceny cech morfologicznych/diagnostycznych surowca, a nie do ilościowego pomiaru wilgotności metodą wagową.

Odpowiedź ze szczelną szafą nie jest typowym, wymaganym elementem tej metody: w praktyce kluczowe jest szybkie przeniesienie do eksykatora, a nie przechowywanie w szafie.

Odpowiedź z chłodziarką także nie spełnia roli eksykatora. Chłodziarka nie gwarantuje suchej atmosfery przy wyjmowaniu/otwieraniu i nie zastępuje środowiska osuszającego; dodatkowo wahania wilgotności mogą sprzyjać kondensacji na chłodnej próbce.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w odpowiedziach pojawia się eksykator, zwykle jest powiązany z procedurami, w których próbkę po ogrzewaniu trzeba schłodzić tak, by nie zmieniła składu przez kontakt z wilgotnym powietrzem.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Eksykator to szczelne naczynie laboratoryjne utrzymujące możliwie suchą atmosferę (z użyciem środka osuszającego). W oznaczaniu wilgotności służy do chłodzenia wysuszonej próbki przed ważeniem, aby nie pochłonęła wilgoci z powietrza i nie zafałszowała wyniku.
Gorąca próbka i gorące naczynie szybko pobierają wilgoć z otoczenia, a dodatkowo nagrzane powietrze powoduje niestabilne wskazania wagi. Schłodzenie w eksykatorze stabilizuje masę i ogranicza rehydratację materiału, co poprawia powtarzalność pomiaru.
Stosuje się naczynie odpowiednie do ogrzewania i ważenia, zwykle płaskodenne (stabilne na półce suszarki i na szalce wagi). Ważne, aby było czyste, suche, odporne na temperaturę suszenia i umożliwiało rozłożenie próbki cienką warstwą.
Nie jest to dobre zastępstwo. Chłodziarka nie zapewnia suchego środowiska podczas przenoszenia i ważenia, a różnice temperatur mogą sprzyjać kondensacji pary wodnej na próbce lub naczyniu. Eksykator jest zaprojektowany właśnie do schładzania w warunkach ograniczonej wilgotności.
Typowe błędy to: zbyt krótki czas suszenia, brak suszenia do stałej masy (jeśli jest wymagane), ważenie gorącej próbki, zbyt długie pozostawienie próbki na powietrzu, niedosuszone naczynie oraz brak konsekwencji w procedurze (różne czasy i warunki między powtórzeniami).
To różnica masy próbki (z naczyniem) przed suszeniem i po suszeniu, odnoszona do masy początkowej. W praktyce opisuje ilość składników lotnych usuwanych podczas ogrzewania, głównie wody. W zależności od surowca może obejmować też inne substancje lotne.
Ocena organoleptyczna (dotyk, kruchość) jest orientacyjna i subiektywna. Oznaczanie wilgotności stosuje się, gdy potrzebny jest wynik liczbowy do oceny jakości, porównania partii, kontroli przechowywania lub spełnienia wymagań specyfikacji. To ważne zwłaszcza dla surowców podatnych na pleśnienie.
Mikroskop służy do identyfikacji surowca (cechy anatomiczne, zanieczyszczenia) i nie mierzy ubytku masy. Oznaczanie wilgotności metodą suszenia jest metodą wagową: kluczowe są kontrolowane ogrzewanie oraz dokładne ważenia w warunkach ograniczających ponowne nawilżanie próbki.
Warto umieć: wymienić podstawowy zestaw sprzętu (waga, suszarka, naczynie do suszenia, eksykator), wyjaśnić rolę eksykatora oraz wskazać najczęstsze źródła błędów. Pomaga kojarzenie kolejności: odważenie → suszenie → schłodzenie w eksykatorze → ponowne ważenie.
Poza metodą suszarkową spotyka się metody instrumentalne lub specyficzne dla wody (np. metody chemiczne), dobierane do rodzaju próbki i wymaganej dokładności. Na poziomie podstawowym najczęściej sprawdzana jest metoda wagowa, bo uczy kontroli warunków i interpretacji ubytku masy.
info

Około 45% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Źródła:

  • European Pharmacopoeia (Ph. Eur.), General chapter 2.2.32 "Loss on drying"

Materiały:

  • Podręcznik z analizy farmaceutycznej (dział: oznaczanie wilgotności/ubytek masy po suszeniu)
  • Instrukcje BHP i dobre praktyki ważenia (stabilizacja temperatury próbki, unikanie przeciągów i wilgoci)
  • Materiały dydaktyczne o podstawowym sprzęcie laboratoryjnym (w tym eksykator i naczynia wagowe)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego