KWALIFIKACJA CHM3 - STYCZEŃ 2015

PYTANIE NR 23.
Do pomiarów lepkości cieczy służy
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Wiskozymetr jest przyrządem przeznaczonym do pomiaru lepkości cieczy (np. na podstawie czasu wypływu lub oporu przepływu). Piknometr służy do wyznaczania gęstości, kriometr do badania temperatury krzepnięcia, a aparat Boetiusa wiąże się z pomiarami temperatur przemian (np. topnienia).

Pełne wyjaśnienie:

Lepkość opisuje opór cieczy przeciw płynięciu (tarcie wewnętrzne). W praktyce przemysłu chemicznego jest to parametr kluczowy m.in. dla doboru pomp, oceny mieszalności, szybkości sedymentacji oraz kontroli jakości (np. roztworów, farb, żywic, zawiesin).

Odpowiedź "wiskozymetr" jest poprawna, ponieważ to właśnie ten przyrząd służy do pomiaru lepkości. W zależności od typu wiskozymetru pomiar może opierać się np. na czasie przepływu przez kapilarę, spadku ciśnienia przy przepływie albo momencie skręcającym w układach obrotowych. Niezależnie od konstrukcji, celem jest wyznaczenie lepkości (dynamicznej lub kinematycznej) cieczy.

Pozostałe propozycje dotyczą innych wielkości fizycznych lub innych zastosowań aparatury:

  • "piknometr" jest naczyniem/urządzeniem do wyznaczania gęstości (masa znanej objętości), a nie lepkości. Błąd wynika często z utożsamienia "właściwości cieczy" wyłącznie z gęstością.
  • "kriometr" odnosi się do pomiarów związanych z temperaturą krzepnięcia (krioskopia). To inny obszar badań niż lepkość.
  • "aparat Boetiusa" bywa kojarzony z pomiarami temperatur przemian fazowych (np. topnienia). Nie jest standardowym przyrządem do pomiaru lepkości, więc wybór tej opcji jest wynikiem skojarzenia z "aparaturą do badania cieczy", ale bez trafienia w mierzoną wielkość.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w pytaniu pojawia się nazwa mierzonej wielkości (lepkość), szukaj przyrządu, którego nazwa jest z nią bezpośrednio powiązana (wiskozymetr), a pozostałe odpowiedzi sprawdź, czy nie odnoszą się do innych parametrów (gęstość, temperatura przemiany).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Lepkość to miara oporu cieczy przeciw płynięciu (tarcia wewnętrznego). W procesie wpływa m.in. na łatwość pompowania, mieszania i przepływu w rurociągach. Zmiana lepkości może też sygnalizować zmianę składu, temperatury lub stopnia zagęszczenia produktu.
Wiskozymetr mierzy lepkość, obserwując zachowanie cieczy podczas przepływu lub ruchu względnego. Przykładowo w typach kapilarnych mierzy się czas wypływu przez wąski kanał, a w typach obrotowych — moment potrzebny do obracania elementu w cieczy. Wynik wiąże się z oporem przepływu.
Piknometr służy do wyznaczania gęstości, czyli masy przypadającej na znaną objętość. Nie bada on oporu płynięcia, tylko relację masy do objętości. Mylenie tych przyrządów wynika często z faktu, że oba stosuje się do badania cieczy, ale mierzą zupełnie różne właściwości.
Kriometr (w ujęciu szkolnym) wiąże się z pomiarami temperatury krzepnięcia i zjawiskami krioskopowymi. Takie pomiary wykorzystuje się np. do wnioskowania o właściwościach roztworów. Nie jest to przyrząd do oceny lepkości, więc nie pasuje do pytania o opór płynięcia cieczy.
Aparat Boetiusa jest kojarzony z pomiarami temperatur przemian fazowych (np. topnienia) w badaniach laboratoryjnych. To inny typ aparatury niż przyrządy lepkościowe. W pytaniach testowych może być "dystraktorem", bo brzmi jak urządzenie pomiarowe, ale mierzy inną wielkość niż lepkość.
Najczęściej myli się wielkość mierzoną: gęstość z lepkością albo temperaturę przemiany z lepkością. Drugi błąd to wybór "znanej nazwy" bez sprawdzenia, co faktycznie mierzy przyrząd. Pomaga metoda: najpierw nazwij wielkość, potem dobierz instrument o jednoznacznym przeznaczeniu.
Gęstość informuje, ile masa waży przy danej objętości (ważne np. w rozliczeniach i bilansach). Lepkość mówi, jak trudno ciecz płynie (ważne dla pomp, mieszadeł i doboru średnic rurociągów). Ciecz może mieć podobną gęstość, ale bardzo różną lepkość, więc to nie są parametry zamienne.
Tak, temperatura zwykle silnie wpływa na lepkość. Dla wielu cieczy wzrost temperatury powoduje spadek lepkości, co ułatwia przepływ. Dlatego w pomiarach lepkości ważne jest utrzymanie zadanej temperatury i porównywanie wyników tylko w tych samych warunkach temperaturowych.
Lepkość kontroluje się m.in. przy odbiorze surowców, w trakcie prowadzenia reakcji (zmiany lepkości mogą wskazywać postęp procesu), przed konfekcjonowaniem oraz przy badaniu zgodności partii produkcyjnych. Jest to parametr jakościowy wpływający na transport, dozowanie i właściwości użytkowe produktu.
Warto uczyć się "para: wielkość–przyrząd", np. lepkość–wiskozymetr, gęstość–piknometr. Dobrze działa też robienie fiszek z nazwą, zastosowaniem i jedną cechą charakterystyczną. Na egzaminie najpierw zidentyfikuj, co jest mierzone, a dopiero potem wybierz przyrząd.
info

Około 61% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Specjaliści zwracają uwagę: "Wiskozymetr jest przyrządem przeznaczonym do pomiaru lepkości cieczy (np. na podstawie czasu wypływu lub oporu przepływu)."

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Wiskozymetr" — https://pl.wikipedia.org/wiki/Wiskozymetr (dostęp: 2026-03-02)
  • Wikipedia (PL): "Piknometr" — https://pl.wikipedia.org/wiki/Piknometr (dostęp: 2026-03-02)
  • Wikipedia (PL): "Krioskopia" (powiązanie z kriometrem i temperaturą krzepnięcia) — https://pl.wikipedia.org/wiki/Krioskopia (dostęp: 2026-03-02)

Materiały:

  • Podręczniki z metrologii/inżynierii chemicznej dotyczące pomiarów właściwości fizycznych cieczy
  • Instrukcje/DTR wiskozymetrów stosowanych w laboratoriach zakładowych
  • Materiały szkoleniowe z kontroli jakości w przemyśle chemicznym (lepkość jako parametr kontrolny)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego