W pomiarze kąta zeza listwą pryzmatyczną kluczowe jest rozumienie, że pryzmat nie "ciągnie" obrazu w stronę bazy w sensie potocznym, tylko służy do kompensacji (neutralizacji) odchylenia obserwowanego w badaniu. W praktyce ortoptycznej, gdy pacjent ma zez rozbieżny (egzodewiację), jedno z oczu ustawione jest "na zewnątrz", a zadaniem pryzmatu jest doprowadzić do takiego ustawienia, by w teście neutralizacji zniknęło przeskakiwanie obrazu/zmiana fiksacji (zależnie od zastosowanej procedury).
Dlatego dla zeza rozbieżnego stosuje się ustawienie bazy w kierunku nosa (base-in). To ustawienie jest zgodne z praktyczną zasadą doboru kierunku bazy pryzmatu dla odchyleń poziomych: inne ustawienie bazy byłoby typowe dla kompensacji odchyleń w przeciwnym kierunku.
- Odpowiedź "w kierunku nosa." jest właściwa, bo odpowiada ustawieniu base-in używanemu do neutralizacji egzodewiacji (rozbieżności).
- Odpowiedź "w kierunku skroni." jest błędna, ponieważ odpowiadałaby ustawieniu base-out, kojarzonemu z kompensacją odchylenia przeciwnego (zbieżnego), a więc mogłaby zwiększać obserwowany problem zamiast go neutralizować.
- Odpowiedzi "ku górze." i "ku dołowi." są błędne, bo dotyczą pionowego kierunku bazy pryzmatu. Takie ustawienia rozważa się przy składowej pionowej (hiper-/hypotropia), a nie przy czystej rozbieżności poziomej.
Wskazówka egzaminacyjna: najpierw ustal, czy odchylenie jest poziome czy pionowe. Jeśli poziome, wybieraj tylko "nos/skroń". Dopiero potem dopasuj kierunek bazy do typu odchylenia (rozbieżny vs zbieżny), pamiętając, że pryzmat ma neutralizować obserwowany ruch/odchylenie w teście.
