KWALIFIKACJA CHM3 - STYCZEŃ 2021

PYTANIE NR 10.
Do przygotowania 20 cm3 roztworu HCl (1+1) należy odmierzyć do zlewki w pierwszej kolejności
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Zapis HCl (1+1) oznacza przygotowanie roztworu przez zmieszanie równych objętości stężonego kwasu i wody. Ze względów bezpieczeństwa (wydzielanie ciepła, ryzyko gwałtownego wrzenia i pryskania) zawsze dodaje się kwas do wody, a nie odwrotnie.

Pełne wyjaśnienie:

Roztwór HCl oznaczony jako (1+1) w praktyce laboratoryjnej rozumie się jako mieszaninę przygotowaną przez połączenie jednej objętości stężonego kwasu solnego z jedną objętością wody. Dla porcji 20 cm3 odpowiada to odmierzeniu 10 cm3 wody i 10 cm3 stężonego HCl.

Kluczowe jest jednak pytanie o kolejność czynności. Mieszanie stężonego HCl z wodą jest procesem egzotermicznym (wydziela się ciepło). Jeśli wleje się wodę do stężonego kwasu, cienka warstwa wody może nagrzać się bardzo szybko, lokalnie zagotować i spowodować gwałtowne pryskanie kwasu na zewnątrz naczynia. Dlatego w laboratorium stosuje się zasadę: zawsze wlewaj kwas do wody, najlepiej powoli, po ściance naczynia, mieszając.

Odpowiedź "10 cm3 wody destylowanej, a następnie 10 cm3 stężonego kwasu solnego" spełnia oba wymagania: zachowuje proporcję (1+1) oraz bezpieczną kolejność dolewania.

  • Wariant z dolaniem najpierw stężonego HCl, a potem wody jest nieprawidłowy, bo odwraca zasadę bezpieczeństwa i zwiększa ryzyko rozbryzgu.
  • Warianty z "rozcieńczonym kwasem solnym" nie odpowiadają zapisowi (1+1), który odnosi się do użycia stężonego odczynnika i wody; dodatkowo wprowadzają niejednoznaczność co do stężenia "rozcieńczonego" HCl.

Na egzaminie warto zapamiętać praktyczną regułę: najpierw woda, potem kwas (dla większości kwasów mineralnych), ponieważ woda ma większą pojemność cieplną i lepiej rozprasza ciepło mieszania.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Najczęściej oznacza przygotowanie roztworu przez zmieszanie równych objętości stężonego HCl i wody (1 część kwasu + 1 część wody). To opis sposobu sporządzania, a nie dokładne stężenie molowe.
Rozcieńczanie stężonych kwasów jest egzotermiczne. Gdy wlejesz wodę do kwasu, cienka warstwa wody może nagrzać się gwałtownie i spowodować pryskanie. Dodawanie kwasu do większej objętości wody ogranicza to ryzyko.
Dla zapisu (1+1) odmierz równe objętości: 10 cm3 wody oraz 10 cm3 stężonego HCl. Najpierw wlej wodę do zlewki, a następnie powoli dodaj kwas, mieszając.
Tak. Nawet przy tych samych objętościach kolejność wpływa na bezpieczeństwo. Wlewanie wody do stężonego HCl zwiększa ryzyko lokalnego przegrzania i rozbryzgu. Dlatego standardem jest: kwas do wody.
W kontekście zapisu (1+1) zwykle zakłada się użycie stężonego HCl i wody. Użycie "rozcieńczonego" HCl zmienia wynik i jest niejednoznaczne, bo nie wiadomo, jakie ma stężenie początkowe.
Stosuj okulary/gogle, rękawice odporne chemicznie i fartuch. Pracuj w dygestorium lub dobrze wentylowanym miejscu. Dodawaj kwas powoli po ściance naczynia i mieszaj, aby ograniczyć nagłe wydzielanie ciepła i oparów.
Podczas mieszania zachodzi silna hydratacja jonów i cząsteczek w roztworze, co wiąże się z wydzieleniem energii (ciepła). Im bardziej stężony odczynnik, tym efekt cieplny jest większy i tym ważniejsze są zasady bezpiecznego dolewania.
W praktyce szkolnej przyjmuje się sumowanie objętości, ale w rzeczywistości objętość po zmieszaniu może minimalnie odbiegać (zjawiska fizykochemiczne, temperatura). Na egzaminie kluczowa jest interpretacja (1+1) i bezpieczna kolejność.
Najczęściej wybierane są odpowiedzi z odwróconą kolejnością (najpierw kwas, potem woda) albo z użyciem "rozcieńczonego kwasu", co nie pasuje do (1+1). Warto zapamiętać regułę BHP: woda pierwsza.
Pomaga proste skojarzenie: "Kwas do wody" to standard bezpieczeństwa. Woda jest "bazą" objętościową, która odbiera ciepło. Jeśli masz wątpliwości, przyjmij, że niebezpieczniejsze jest wlewanie wody do stężonego kwasu.
info

Około 61% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że zapis HCl (1+1) oznacza przygotowanie roztworu przez zmieszanie równych objętości stężonego kwasu i wody.

Źródła:

  • Prudent Practices in the Laboratory: Handling and Management of Chemical Hazards, National Research Council (NRC), National Academies Press, rozdział dotyczący rozcieńczania kwasów i zasad bezpieczeństwa (acid to water), 2011
  • CRC Handbook of Laboratory Safety, ed. A. K. Furr, rozdział: Corrosive chemicals / acid dilution safety (zasada dodawania kwasu do wody), CRC Press (wydania współczesne)
  • Karta charakterystyki (SDS) dla: Kwas solny (Hydrochloric acid) – sekcje dotyczące obchodzenia się i środków ostrożności przy rozcieńczaniu; konkretna SDS zależna od dostawcy (np. producenci odczynników laboratoryjnych)

Materiały:

  • Instrukcje BHP i procedury SOP dotyczące przygotowania roztworów w laboratorium szkolnym
  • Karty charakterystyki (SDS) dla kwasu solnego (HCl)
  • Podręcznik/poradnik z techniki laboratoryjnej: przygotowanie roztworów i bezpieczeństwo

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego