KWALIFIKACJA ROL2 - STYCZEŃ 2020

PYTANIE NR 8.
Duże wahania prędkości obrotowej silnika ciągnikowego z sekcyjną pompą wtryskową na biegu luzem są spowodowane
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Duże wahania prędkości obrotowej na biegu jałowym w silniku z sekcyjną pompą wtryskową najczęściej wynikają z problemów z regulacją dawki w funkcji prędkości.
Zużycie lub zanieczyszczenie elementów regulatora obrotów powoduje opóźnioną/niestabilną korektę dawki, co objawia się "falowaniem" obrotów.

Pełne wyjaśnienie:

Na biegu jałowym silnik wysokoprężny pracuje z bardzo małym obciążeniem, a utrzymanie stałej prędkości obrotowej wymaga ciągłego, precyzyjnego korygowania dawki paliwa. W układzie z sekcyjną pompą wtryskową funkcję stabilizacji prędkości obrotowej realizuje regulator obrotów (mechaniczny), który poprzez odpowiedni mechanizm zmienia położenie elementów dawkujących w pompie.

Odpowiedź "zużyciem lub zanieczyszczeniem elementów regulatora obrotów" jest właściwa, ponieważ zużycie (luzy, wytarcia) lub zabrudzenia (zacięcia, zwiększone opory ruchu) powodują, że regulator reaguje z opóźnieniem albo wykonuje korekty "skokowo". Wtedy dawka paliwa na biegu jałowym jest raz zbyt duża, raz zbyt mała, co przekłada się na cykliczne przyspieszanie i zwalnianie wału korbowego, czyli widoczne falowanie obrotów.

Pozostałe odpowiedzi dotyczą układu wtryskowego, ale nie opisują typowego mechanizmu dużych wahań obrotów na luzie:

  • "zużyciem rozpylaczy wtryskiwaczy" – zużyte rozpylacze częściej pogarszają jakość rozpylania, mogą zwiększać dymienie, hałas i nierówną pracę, ale nie muszą powodować charakterystycznego, cyklicznego "polowania" obrotów wynikającego z błędnej stabilizacji przez regulator.
  • "różnicą dawek paliwa podawanych przez sekcje" – nierówne dawki między sekcjami mogą powodować nierównomierną pracę poszczególnych cylindrów, jednak objawem typowym bywa "szarpanie" lub nierówna praca, a niekoniecznie duże, regularne wahania prędkości obrotowej całego silnika zależne od reakcji regulatora.
  • "zbyt późnym wtryskiem paliwa" – nieprawidłowy kąt wtrysku wpływa na przebieg spalania i osiągi (m.in. moc, temperatury, dymienie), ale sam w sobie nie jest najczęstszą przyczyną dużych wahań obrotów biegu jałowego w układzie z regulatorem obrotów w pompie sekcyjnej.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w pytaniu pojawia się "falowanie obrotów na biegu jałowym" w układzie z pompą sekcyjną, w pierwszej kolejności kojarz to z elementem, którego zadaniem jest utrzymywanie stałej prędkości – czyli z regulatorem obrotów i jego stanem (zużycie, zabrudzenie, zacinanie).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Falowanie obrotów to cykliczne podwyższanie i obniżanie prędkości obrotowej bez zmiany położenia dźwigni gazu. Na biegu jałowym zwykle wskazuje na problem ze stabilizacją dawki paliwa, a nie na brak mocy pod obciążeniem.
Regulator ma za zadanie automatycznie korygować dawkę paliwa, aby utrzymać stałe obroty. Gdy jego elementy są zużyte lub zabrudzone, mechanizm reaguje z opóźnieniem albo "skokowo", przez co silnik dostaje raz za mało, raz za dużo paliwa.
Typowe objawy to niestabilny bieg jałowy, wolne "schodzenie" z obrotów po dodaniu gazu oraz podatność na falowanie przy niewielkich zmianach obciążenia (np. włączanie odbiorników). Zacięcia mogą też utrudniać ustawienie stabilnych obrotów.
Nie zawsze. Zużyte rozpylacze częściej dają objawy takie jak dymienie, twardsza praca, trudniejszy rozruch lub nierówna praca cylindrów. Falowanie obrotów na biegu jałowym częściej wynika z błędnej regulacji dawki przez regulator niż z samego rozpylania.
Usterka regulatora zwykle daje wahania całej prędkości obrotowej (silnik "poluje"). Nierówne dawki sekcji częściej objawiają się nierówną pracą poszczególnych cylindrów, drganiami i "szarpaniem". Ostatecznie rozstrzyga kontrola na stanowisku lub pomiary serwisowe.
Zbyt późny wtrysk pogarsza przebieg spalania: może zwiększać dymienie, temperaturę spalin i obniżać sprawność. To ważna usterka, ale nie jest najbardziej typową przyczyną dużych wahań obrotów na biegu jałowym w układzie z pompą sekcyjną i regulatorem.
Dla biegu jałowego kluczowe są elementy dawkujące oraz mechanizm regulatora obrotów, który steruje ustawieniem dawki. Istotny bywa też stan mechanicznych połączeń (luzy, zacięcia) wpływających na płynność ruchu elementów sterujących pompą.
Częsty błąd to automatyczne wskazywanie "wtryskiwaczy", bo są najbardziej znanym elementem układu paliwowego. Warto pamiętać, że słowo kluczowe to "wahania prędkości obrotowej" – a za stabilizację obrotów odpowiada regulator obrotów w pompie.
Wstępnie można obserwować, czy falowanie zależy od temperatury, czy pojawia się po dodaniu gazu i czy znika pod lekkim obciążeniem. Takie obserwacje pomagają ukierunkować diagnostykę, ale naprawa regulatora/pompy zwykle wymaga serwisu.
Opanuj funkcje głównych elementów: pompa (dawkowanie), regulator (stabilizacja obrotów), wtryskiwacz (rozpylanie), kąt wtrysku (moment podania). Ucz się "objaw → najbardziej prawdopodobna przyczyna" i trenuj rozróżnianie objawów na jałowym i pod obciążeniem.
info

Statystycznie 41% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Źródła:

  • Robert Bosch GmbH, "Diesel Fuel Injection and Management", 2nd edition, Wiley, 2014.
  • V. Ganesan, "Internal Combustion Engines", 4th edition, McGraw-Hill Education, 2012.

Materiały:

  • Podręczniki z budowy i eksploatacji silników ZS (Diesla) w maszynach rolniczych
  • Materiały szkoleniowe dotyczące pomp wtryskowych i regulatorów obrotów
  • Instrukcje serwisowe (DTR) producentów ciągników w zakresie układu paliwowego i regulacji biegu jałowego

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego