KWALIFIKACJA CHM5 - STYCZEŃ 2016

PYTANIE NR 32.
Dziura ozonowa występująca głównie na obszarach podbiegunowych to zjawisko
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Dziura ozonowa oznacza okresowy, silny spadek stężenia ozonu w stratosferze, szczególnie nad obszarami podbiegunowymi. Nie jest to wzrost ozonu ani jego "wytwarzanie" przez promieniowanie podczerwone. Zjawisko dotyczy ubytku ochronnej warstwy ozonowej, co zwiększa dopływ promieniowania UV do powierzchni Ziemi.

Pełne wyjaśnienie:

Dziura ozonowa to nie dosłowna "dziura", lecz wyraźne obniżenie (ubytek) stężenia ozonu w stratosferze, obserwowane najsilniej sezonowo nad obszarami podbiegunowymi (najczęściej kojarzone z Antarktydą). Dlatego poprawne jest wskazanie "spadku stężenia ozonu w stratosferze atmosfery ziemskiej".

Kluczowe jest rozróżnienie, że chodzi o ozon stratosferyczny, który pełni funkcję ochronną, pochłaniając część promieniowania ultrafioletowego. Ubytek ozonu oznacza słabszą "tarczę" i potencjalnie większą ekspozycję na UV-B przy sprzyjających warunkach atmosferycznych.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • "Katalitycznego rozpadu związków fluoropochodnych" odwraca sens zjawiska: w mechanizmach chemicznych istotne jest to, że pewne rodniki (m.in. pochodzenia chlorowego i bromowego) mogą katalitycznie niszczyć ozon, a nie że "rozpadają się" same związki fluoropochodne jako opis dziury ozonowej.
  • "Wzrostu stężenia ozonu…" jest sprzeczne z definicją: dziura ozonowa oznacza spadek, nie wzrost, więc taka odpowiedź wynika zwykle z pomylenia kierunku zmiany.
  • "Powstawania ozonu w wyniku promieniowania podczerwonego Słońca" jest błędne merytorycznie: procesy fotochemiczne w atmosferze wiążą się z promieniowaniem o innych zakresach energii, a sama dziura ozonowa nie opisuje "powstawania" ozonu, lecz jego ubytek.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w pytaniu pojawia się "dziura ozonowa" i "stratosfera", niemal zawsze sprawdzana jest definicja ubytku ozonu (spadek stężenia), a nie ogólne tworzenie ozonu czy zjawiska związane z ozonem przygruntowym.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Dziura ozonowa to znaczny, sezonowy spadek stężenia ozonu w stratosferze, a nie "otwór" w atmosferze. Skutkiem ubytku jest słabsza ochrona przed promieniowaniem UV docierającym do powierzchni Ziemi.
Obszary podbiegunowe sprzyjają specyficznym warunkom stratosfery (m.in. silnej izolacji mas powietrza i sezonowości). To powoduje, że ubytek ozonu bywa tam najsilniejszy i najbardziej widoczny w obserwacjach.
Warstwa ozonowa w stratosferze pochłania część promieniowania UV. Gdy ozonu jest mniej, wzrasta ryzyko negatywnych skutków UV dla ludzi i ekosystemów (np. uszkodzenia skóry, wpływ na rośliny i plankton).
Nie. "Dziura" oznacza duży spadek stężenia, a nie całkowite zniknięcie ozonu. W stratosferze nadal występuje ozon, tylko w wyraźnie mniejszej ilości niż w okresach i obszarach bez tego zjawiska.
Ozon stratosferyczny jest korzystny (chroni przed UV), a ozon przygruntowy jest składnikiem smogu fotochemicznego i szkodzi zdrowiu. Słowa "stratosfera" i "dziura ozonowa" kierują do ubytku ozonu ochronnego.
Dziura ozonowa z definicji oznacza ubytek, czyli spadek stężenia ozonu w stratosferze. Odpowiedź o wzroście to typowy błąd wynikający z nieuwagi lub pomylenia "warstwy ozonowej" z innymi zjawiskami atmosferycznymi.
W ujęciu ogólnym z ubytkiem ozonu kojarzy się związki mogące uwalniać w stratosferze reaktywne formy chloru i bromu, które uczestniczą w reakcjach katalitycznych niszczących ozon. Na egzaminie ważniejsza bywa sama idea ubytku niż szczegóły chemiczne.
W kontekście definicji dziury ozonowej nie. Zjawisko opisuje spadek stężenia ozonu w stratosferze, a odpowiedzi wiążące je bezpośrednio z promieniowaniem podczerwonym są mylące i nie oddają istoty procesu ubytku ozonu.
Zjawisko jest sezonowe, a jego nasilenie zależy od warunków w stratosferze. W nauce często opisuje się je w ujęciu rocznym dla obszarów polarnych. Na egzaminie zwykle wystarcza wiedza, że jest to zjawisko okresowe.
Najczęstsze pomyłki to: wybór "wzrostu stężenia" zamiast spadku, mylenie ozonu stratosferycznego z przygruntowym oraz sugerowanie, że chodzi o "powstawanie ozonu" przez promieniowanie. Pomaga zapamiętać: dziura = ubytek ozonu ochronnego.
info

Około 62% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że dziura ozonowa oznacza okresowy, silny spadek stężenia ozonu w stratosferze, szczególnie nad obszarami podbiegunowymi.

Źródła:

  • NASA Earth Observatory, "Ozone Hole", https://earthobservatory.nasa.gov/features/OzoneHole (dostęp: 2026-03-02)
  • NOAA Climate.gov, "The ozone hole and climate change", https://www.climate.gov/news-features/understanding-climate/ozone-hole-and-climate-change (dostęp: 2026-03-02)
  • WMO (World Meteorological Organization), "Scientific Assessment of Ozone Depletion" (strona publikacji i materiały), https://wmo.int (dostęp: 2026-03-02)

Materiały:

  • Podręczniki z ochrony atmosfery i chemii środowiska (rozdziały o ozonie i stratosferze)
  • Materiały edukacyjne organizacji meteorologicznych i środowiskowych o warstwie ozonowej
  • Raporty i opracowania o stanie warstwy ozonowej (przeglądy naukowe/instytucjonalne)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego