W terapii zajęciowej efekty pracy z osobą z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu głębokim ocenia się przede wszystkim przez obserwację terapeutyczną. W tej grupie kluczowe są zmiany funkcjonalne i jakościowe, widoczne w trakcie zajęć: tolerancja na bodźce, poziom pobudzenia, współpraca, gotowość do kontaktu, czas koncentracji, inicjowanie aktywności, reakcje emocjonalne, zakres potrzebnej pomocy czy powtarzalność prostych czynności.
Dlaczego obserwacja jest najlepsza? Ponieważ pozwala ocenić proces, a nie tylko rezultat końcowy. Terapeuta może porównywać zachowanie pacjenta w podobnych warunkach (na przestrzeni tygodni), odnotowywać małe, ale istotne zmiany oraz dostosowywać dobór aktywności do aktualnych możliwości i stanu psychofizycznego.
- Analiza wytworów rękodzielniczych – bywa pomocna jako element dokumentacji, ale u osoby w stopniu głębokim wytwór często nie odzwierciedla samodzielności ani realnego postępu. Duży udział prowadzącego (naprowadzanie, prowadzenie ręki, przygotowanie materiału) może "zawyżać" ocenę efektów.
- Domowe ćwiczenia sprawdzające – zakładają zdolność do samodzielnego lub częściowo samodzielnego wykonywania zadań poza zajęciami oraz stabilne wsparcie opiekuna. W stopniu głębokim jest to zwykle niewiarygodne jako główne kryterium oceny, bo warunki domowe i poziom pomocy są trudne do standaryzacji.
- Wywiad z podopiecznym – w tej grupie często ograniczają go trudności w rozumieniu pytań, komunikacji symbolicznej i wglądzie w własne funkcjonowanie. Wywiad z opiekunem może być wartościowy pomocniczo, ale nie zastępuje obserwacji na zajęciach.
Wskazówka egzaminacyjna: gdy w pytaniu pojawia się "stopień głęboki", najczęściej wybiera się metody oparte na bezpośredniej obserwacji i ocenie funkcjonalnej, a nie na samoopisie czy zadaniach wykonywanych samodzielnie poza kontrolą terapeuty.
