KWALIFIKACJA CHM5 - WRZESIEŃ 2014

PYTANIE NR 37.
Elektrownie wodne budowane na tamach piętrzących wody rzek są głównym zagrożeniem, przede wszystkim, dla
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Zapory i elektrownie wodne na tamach przerywają ciągłość rzeki, tworząc barierę nie do pokonania dla wielu gatunków ryb.
To utrudnia lub uniemożliwia wędrówki do tarlisk oraz dostęp do odpowiednich miejsc tarła, co bezpośrednio wpływa na rozród i liczebność populacji.

Pełne wyjaśnienie:

Elektrownie wodne budowane na tamach piętrzących zmieniają funkcjonowanie rzek przede wszystkim przez przerwanie ciągłości koryta i powstanie bariery migracyjnej. Dla wielu gatunków ryb wędrówki (np. na tarliska lub do żerowisk) są kluczowym elementem cyklu życiowego. Gdy na trasie pojawia się zapora, ryby mogą nie dotrzeć do odpowiednich siedlisk, a nawet jeśli dotrą, warunki wody (prędkość przepływu, natlenienie, uziarnienie dna) mogą ulec zmianie i stać się niekorzystne dla tarła.

Odpowiedź "tarła i wędrówki ryb." jest poprawna, bo oddziaływanie tamy jest bezpośrednio związane z organizmami poruszającymi się wzdłuż cieku i zależnymi od drożności rzeki. W praktyce prowadzi to do ograniczenia sukcesu rozrodczego, spadku liczebności oraz zmian struktury gatunkowej ichtiofauny.

Pozostałe odpowiedzi są mniej trafne w ujęciu "przede wszystkim":

  • "siedlisk ptactwa." – ptaki mogą tracić lub zyskiwać siedliska w zależności od lokalnych zmian (powstanie zbiornika, stref brzegowych), więc nie jest to typowo główny i najbardziej bezpośredni skutek wynikający z bariery w nurcie.
  • "miejsc rozrodu płazów." – płazy częściej wiążą rozród ze zbiornikami stojącymi i strefami przybrzeżnymi; wpływ może wystąpić, ale mechanizm bariery migracyjnej w korycie rzeki nie dotyczy ich w takim stopniu jak ryb.
  • "rozwoju i migracji gadów." – gady nie są wprost zależne od ciągłości koryta rzeki w kontekście przemieszczania się wzdłuż cieku; ich migracje i rozwój są zwykle determinowane warunkami lądowymi i mozaiką siedlisk w krajobrazie.

W nauce do egzaminu warto zapamiętać zasadę: bariera poprzeczna na rzece najsilniej uderza w organizmy wodne wędrujące wzdłuż cieku, a więc szczególnie w ryby odbywające migracje rozrodcze.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Tarło to rozród ryb polegający na składaniu ikry i jej zapłodnieniu w wodzie. Zapory mogą utrudniać dotarcie do tarlisk oraz zmieniać warunki w korycie (np. przepływ i dno), przez co ikra i larwy mają gorsze szanse przeżycia.
Tama działa jak fizyczna bariera w poprzek rzeki, więc ryby nie mogą swobodnie przemieszczać się w górę lub w dół cieku. To szczególnie ważne dla gatunków, które muszą migrować do miejsc tarła albo sezonowych żerowisk.
Fragmentacja oznacza podział rzeki na odcinki, między którymi organizmy nie mogą się przemieszczać. Zapora rozcina siedlisko na część powyżej i poniżej budowli, ograniczając wymianę osobników, dostęp do tarlisk i odbudowę populacji po spadkach liczebności.
Nie zawsze. Przepławka może poprawić drożność, ale jej skuteczność zależy od projektu, przepływu, gatunków ryb i utrzymania obiektu. Część ryb może nie odnajdywać wejścia albo nie pokonywać urządzenia przy niekorzystnych warunkach hydrologicznych.
Najczęściej wskazuje się ograniczenie migracji, gorszy dostęp do tarlisk, zmianę struktury siedlisk (np. ujednolicenie przepływu) i spadek liczebności wrażliwych gatunków. Skutki mogą dotyczyć też śmiertelności ryb na urządzeniach przepływowych, zależnie od technologii.
Pytanie dotyczy głównego zagrożenia wynikającego z tamy na rzece. Najbardziej bezpośredni mechanizm to przerwanie ciągłości cieku, co uderza w organizmy wodne migrujące wzdłuż rzeki. Ptaki i gady mogą być dotknięte pośrednio, ale zwykle nie "przede wszystkim".
Wpływ zalewu dotyczy zmian na terenach zalanych (siedliska brzegowe, roślinność, ptaki). Wpływ bariery migracyjnej dotyczy ciągłości koryta i przemieszczania się organizmów wzdłuż cieku (zwłaszcza ryb). W tym zadaniu kluczowa jest właśnie bariera w rzece.
Stosuje się m.in. rozwiązania poprawiające drożność biologiczną (np. przepławki, obejścia), dostosowanie przepływów do potrzeb ekosystemu oraz monitoring ichtiofauny. Dobór działań zależy od lokalnych warunków i gatunków, które mają migrować.
Najsilniej ujawnia się w okresach migracji i tarła, gdy ryby muszą dotrzeć do konkretnych odcinków rzeki. Wtedy nawet częściowa niedrożność może ograniczyć rozród. Dodatkowo wahania przepływu i zmiana warunków siedliskowych mogą pogarszać przeżywalność ikry i narybku.
Powtórz pojęcia: ciągłość ekologiczna rzeki, migracje ryb, tarło, fragmentacja siedlisk i drożność biologiczna. Ćwicz łączenie presji (zapora) z mechanizmem (bariera w korycie, zmiana przepływu) i skutkiem (spadek sukcesu rozrodczego), bo tak budowane są pytania egzaminacyjne.
info

Statystycznie 47% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Materiały:

  • Podręczniki/kompendia z ekologii wód śródlądowych i ochrony rzek
  • Materiały dydaktyczne o oddziaływaniach hydrotechniki na ciągłość rzek i migracje ryb
  • Opracowania o drożności biologicznej cieków (przepławki, obejścia, renaturyzacja)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego