KWALIFIKACJA ELM2 - CZERWIEC 2020 (test 2)

PYTANIE NR 6.
Element elektroniczny, którego symbol graficzny przedstawiono na rysunku, zmienia swoją rezystancję w zależności od wartości
Ilustracja przedstawia symbol graficzny elementu elektronicznego, który zmienia swoją rezystancję w zależności od wartości
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Warystor (VDR) jest rezystorem nieliniowym, którego rezystancja silnie zależy od przyłożonego napięcia.
Symbol z ukośną linią oraz oznaczeniem "U" wskazuje zależność od napięcia, dlatego poprawna jest odpowiedź "napięcia", a nie prądu, wilgotności czy temperatury.

Pełne wyjaśnienie:

Na rysunku przedstawiono symbol warystora (VDR – Voltage Dependent Resistor), czyli rezystora nieliniowego. Jego kluczową cechą jest to, że rezystancja zmienia się w zależności od wartości przyłożonego napięcia. Dla małych napięć warystor ma bardzo dużą rezystancję (zachowuje się jak "otwarty" obwód), natomiast po przekroczeniu pewnego poziomu napięcia rezystancja gwałtownie maleje, dzięki czemu element przewodzi i ogranicza przepięcie.

Odpowiedź "napięcia" jest właściwa również dlatego, że pod symbolem widnieje oznaczenie literowe "U", powszechnie używane jako oznaczenie napięcia elektrycznego. To wskazuje, jaką wielkością sterowany jest element.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • "prądu" – choć w obwodach rezystancja i prąd są powiązane, warystor nie jest elementem "prądowo-zależnym"; jego podstawowa charakterystyka dotyczy zależności od napięcia (stąd VDR).
  • "wilgotności" – istnieją czujniki rezystancyjne reagujące na wilgotność, ale ich symbole i zastosowania są inne niż warystora stosowanego do ochrony przeciwprzepięciowej.
  • "temperatury" – zależność rezystancji od temperatury jest typowa dla termistora (NTC/PTC). To częsta pomyłka, bo oba elementy są rezystorami nieliniowymi, jednak termistor identyfikuje się inaczej (m.in. poprzez oznaczenia odnoszące się do temperatury).

W praktyce warystory montuje się zwykle równolegle do chronionego obwodu jako elementy zabezpieczające przed przepięciami (np. w zasilaczach i urządzeniach sieciowych). Na egzaminie warto ćwiczyć rozpoznawanie symboli oraz kojarzenie literowych oznaczeń wielkości fizycznych na schematach.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Warystor (VDR) to nieliniowy rezystor, którego rezystancja zależy od napięcia. Przy normalnym napięciu ma dużą rezystancję, a przy przepięciu szybko ją zmniejsza i "ściąga" energię impulsu. Stosuje się go głównie jako zabezpieczenie przeciwprzepięciowe w zasilaczach i urządzeniach elektronicznych.
Warystor jest projektowany jako element zależny od napięcia: jego charakterystyka przewodzenia uaktywnia się po przekroczeniu pewnego poziomu napięcia. Prąd jest skutkiem tej zmiany (gdy rezystancja spada, prąd rośnie), ale wielkością "sterującą" elementem jest napięcie przyłożone do jego zacisków.
W typowych oznaczeniach schematowych warystor przedstawia się jako rezystor z ukośną linią wskazującą nieliniowość, a dodatkowo spotyka się oznaczenie literowe odnoszące się do napięcia (np. "U"). Najpewniej rozpoznaje się go po połączeniu kształtu symbolu i opisu/oznaczenia na schemacie.
Warystor (VDR) ma rezystancję zależną od napięcia i zwykle służy do ochrony przeciwprzepięciowej. Termistor (NTC/PTC) ma rezystancję zależną od temperatury i bywa używany np. jako czujnik temperatury lub ogranicznik prądu rozruchowego. Na egzaminie kluczowe jest powiązanie: warystor → napięcie, termistor → temperatura.
W zapisie stosowanym w elektronice i elektrotechnice litera "U" jest standardowym oznaczeniem napięcia. Jeśli pojawia się przy symbolu elementu nieliniowego, jest silną wskazówką, że właściwość elementu odnosi się do napięcia. Warto jednak zawsze czytać też legendę i opisy na schemacie, jeśli są dostępne.
Warystor montuje się, gdy istnieje ryzyko przepięć (np. od sieci energetycznej, wyładowań atmosferycznych, przełączeń). Typowo jest wpięty równolegle do wejścia zasilania lub do wrażliwych torów sygnałowych. Dzięki temu przy przepięciu ogranicza wzrost napięcia i chroni układy półprzewodnikowe.
Najczęstsze błędy to: mylenie warystora z termistorem (bo oba są rezystorami nieliniowymi), ignorowanie oznaczenia literowego pod symbolem oraz automatyczne kojarzenie rezystancji z "prądem" bez analizy, od jakiej wielkości zależy element. Pomaga ćwiczenie symboli i skojarzeń: VDR → napięcie.
VDR to skrót od Voltage Dependent Resistor, czyli rezystor zależny od napięcia. W praktyce chodzi o warystor: element, którego rezystancja maleje przy wzroście napięcia powyżej poziomu charakterystycznego. Na schematach i w opisach elementów spotkasz też określenie "warystor" lub "MOV".
Termistor jest elementem, którego rezystancja jest funkcją temperatury (stąd zastosowanie w pomiarach i kompensacji temperaturowej). Warystor natomiast reaguje głównie na zmianę napięcia i pełni rolę ochronną przy przepięciach. Pomyłka wynika z podobieństwa ogólnej klasy: oba to rezystory nieliniowe, ale o innej "zmiennej sterującej".
Najskuteczniej działa nauka w blokach: rezystory liniowe, rezystory nieliniowe (warystor, termistor), elementy półprzewodnikowe i zabezpieczenia. Rób krótkie fiszki: symbol → nazwa → od czego zależy → zastosowanie. Na schematach zwracaj uwagę na oznaczenia literowe (np. "U" jako napięcie).
info

Statystycznie 44% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Źródła:

  • IEC 60617 (Graphical symbols for diagrams) – standard symboli graficznych elementów stosowanych na schematach, w tym rezystorów nieliniowych (warystor/VDR).

Materiały:

  • Tablice i zestawienia symboli graficznych elementów elektronicznych (normatywne lub podręcznikowe)
  • Karty katalogowe (datasheet) warystorów VDR/MOV z opisem charakterystyki U-I
  • Podręczniki podstaw elektroniki: rezystory nieliniowe, elementy zabezpieczające

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego