KWALIFIKACJA ELM5 - CZERWIEC 2024

PYTANIE NR 11.
Elementem zamieniającym energię fali elektromagnetycznej na napięcie w odbiorniku radiowym jest
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Antena odbiorcza jest elementem, który sprzęga odbiornik z polem elektromagnetycznym w przestrzeni i zamienia energię fali na sygnał elektryczny (napięcie/prąd) na zaciskach wejściowych. Demodulator, heterodyna i wzmacniacz w.cz. pracują już na sygnale elektrycznym w torze odbiorczym.

Pełne wyjaśnienie:

W odbiorniku radiowym pierwszym elementem, który "widzi" falę elektromagnetyczną rozchodzącą się w przestrzeni, jest antena odbiorcza. Jej zadaniem jest sprzężenie z polem elektromagnetycznym i przekształcenie tej energii w sygnał elektryczny w obwodzie wejściowym odbiornika. W praktyce oznacza to, że na zaciskach anteny (lub w obwodzie dopasowania) pojawia się napięcie w.cz. odpowiadające odebranej fali.

Pozostałe wymienione bloki nie realizują tej podstawowej konwersji "fala w przestrzeni → napięcie w układzie", tylko przetwarzają sygnał już obecny jako wielkość elektryczna:

  • Demodulator (detektor) odzyskuje informację z sygnału zmodulowanego, czyli zamienia sygnał w.cz. na sygnał użyteczny (np. akustyczny lub bazowy). Nie odbiera energii bezpośrednio z przestrzeni.
  • Heterodyna jest lokalnym generatorem w odbiorniku superheterodynowym. W połączeniu z mieszaczem umożliwia przemianę częstotliwości (wytworzenie częstotliwości pośredniej). Sama heterodyna nie jest "zamiennikiem" fali na napięcie wejściowe.
  • Wzmacniacz w.cz. zwiększa amplitudę sygnału w.cz. (napięcie/prąd) już dostarczonego z obwodu wejściowego. Wzmacnianie to nie to samo co pierwotne wytworzenie sygnału z pola elektromagnetycznego.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli pytanie dotyczy zamiany energii fali elektromagnetycznej na napięcie, myśl o elemencie granicznym między "eterem" a układem elektronicznym. W typowym odbiorniku jest to antena (czasem wraz z obwodem wejściowym/dopasowaniem), a dopiero potem występują bloki aktywne, takie jak wzmacniacze, mieszacz i demodulator.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Antena odbiorcza sprzęga odbiornik z polem elektromagnetycznym i wytwarza w obwodzie wejściowym sygnał elektryczny (napięcie/prąd) odpowiadający odebranej fali. Dopiero ten sygnał jest dalej wzmacniany, mieszany i demodulowany w torze odbiornika.
Demodulator działa na sygnale, który już jest napięciem w.cz. w układzie elektronicznym. Jego rolą jest odzyskanie informacji z modulacji (np. dźwięku z AM/FM), a nie odbiór energii z przestrzeni. Odbiór i konwersja fali zachodzi wcześniej – na antenie.
Heterodyna to lokalny generator w odbiorniku (szczególnie superheterodynowym). Dostarcza sygnał do mieszacza, aby uzyskać przemianę częstotliwości na częstotliwość pośrednią. Heterodyna nie odbiera fali z eteru, tylko wytwarza własny sygnał w środku urządzenia.
Wzmacniacz w.cz. zwiększa poziom sygnału wysokiej częstotliwości, który został już odebrany przez antenę i doprowadzony do toru wejściowego. Poprawia czułość i selektywność odbiornika (w zależności od architektury), ale nie zastępuje anteny w odbiorze energii fali.
Skrót "w.cz." oznacza "wysoka częstotliwość" i odnosi się do sygnałów radiowych w torze RF (przed demodulacją). W pytaniach egzaminacyjnych "w.cz." zwykle dotyczy sygnału przenoszącego modulację oraz bloków takich jak wzmacniacz w.cz. czy obwody wejściowe.
Na schemacie blokowym element odbierający falę to zwykle "antena" umieszczona na samym wejściu, przed filtrami i wzmacniaczami. Jeśli widzisz blok, który jako pierwszy ma kontakt z "sygnałem z przestrzeni", to jest właściwy kandydat do funkcji zamiany fali elektromagnetycznej na sygnał elektryczny.
W radiu detektorowym funkcję demodulacji pełni bardzo prosty detektor (np. dioda), ale nadal nie zastępuje on anteny. Antena odbiera energię fali i wytwarza sygnał w obwodzie, a detektor dopiero wydziela składową użyteczną (np. sygnał audio) z przebiegu w.cz.
Pomyłka wynika często z intuicji, że "napięcie robi elektronika", więc wybiera się wzmacniacz. W rzeczywistości napięcie pojawia się już na antenie na skutek oddziaływania pola elektromagnetycznego. Wzmacniacz tylko zwiększa amplitudę sygnału, który antena wcześniej wytworzyła.
Typowe problemy to przerwa w przewodzie antenowym, uszkodzone złącze, zły kontakt masy (dla anten niesymetrycznych) lub niedopasowanie. Skutkiem jest bardzo słaby sygnał na wejściu toru w.cz., więc nawet sprawny wzmacniacz, mieszacz i demodulator nie "uratą" odbioru.
Ucz się toru odbiorczego jako kolejności funkcji: antena (odbiór) → obwód wejściowy/filtr → wzmacnianie → mieszanie/heterodyna (jeśli występuje) → filtr/wzmacniacz p.cz. → demodulacja → wzmacniacz m.cz. Rysowanie prostych schematów blokowych mocno pomaga na egzaminie.
info

Statystycznie 59% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Specjaliści zwracają uwagę: "Antena odbiorcza jest elementem, który sprzęga odbiornik z polem elektromagnetycznym w przestrzeni i zamienia energię fali na sygnał elektryczny (napięcie/prąd) na zaciskach wejściowych."

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Antena (radiotechnika)" — https://pl.wikipedia.org/wiki/Antena_(radiotechnika) - dostęp 2026-02-27
  • Wikipedia (PL): "Odbiornik superheterodynowy" — https://pl.wikipedia.org/wiki/Odbiornik_superheterodynowy - dostęp 2026-02-27
  • Wikipedia (PL): "Demodulacja" — https://pl.wikipedia.org/wiki/Demodulacja - dostęp 2026-02-27

Materiały:

  • Podręczniki z podstaw radiotechniki (działy: anteny, odbiorniki, demodulacja)
  • Notatki/diagramy blokowe odbiornika superheterodynowego z opisem funkcji bloków
  • Ćwiczenia laboratoryjne: pomiar sygnału w.cz. na wejściu i po wzmacniaczu

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego