KWALIFIKACJA GIW6 - STYCZEŃ 2021

PYTANIE NR 5.
Eratyki to inna nazwa
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Eratynk (eratyk) to okruch skalny przetransportowany przez lądolód i pozostawiony po jego wytopieniu, czyli głaz narzutowy. Pozostałe pojęcia dotyczą innych form: grzyby skalne i bruki deflacyjne są związane głównie z działalnością wiatru, a graniaki to okruchy obtaczane eolicznie.

Pełne wyjaśnienie:

Eratyki to głazy lub większe okruchy skalne, które zostały przeniesione przez lądolód (lub lód lodowcowy) z miejsca pochodzenia na znaczne odległości, a następnie zdeponowane po wytopieniu lodu. W polskiej terminologii geologicznej i geomorfologicznej taki obiekt nazywa się głazem narzutowym, dlatego odpowiedź "głazów narzutowych." jest poprawna.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • "grzybów skalnych." – grzyby skalne to forma rzeźby powstająca zwykle w wyniku selektywnego wietrzenia i abrazji eolicznej (podcinanie dolnej części bloku), a nie nazwa materiału narzutowego pochodzenia lodowcowego.
  • "graniaków." – graniaki to okruchy skalne o wielościennych, "oszlifowanych" powierzchniach, typowo kształtowane przez wiatr i uderzające ziarna piasku. To pojęcie wiąże się z procesami eolicznymi, a nie z transportem lodowcowym.
  • "bruków deflacyjnych." – bruk deflacyjny (pustynny) to powierzchnia zbudowana z grubszych ziaren/okruchów pozostających po wywianiu drobniejszego materiału przez wiatr (deflacja). Nie jest to synonim pojedynczego głazu narzutowego.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w odpowiedziach pojawiają się terminy związane z wiatrem (deflacja, graniaki, formy podcinane), a pytanie dotyczy "eratyku", najpewniejszym skojarzeniem jest środowisko glacjalne i transport przez lądolód, czyli "głaz narzutowy".

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Eratyki to głazy lub większe okruchy skalne przeniesione przez lądolód z miejsca pochodzenia i pozostawione po wytopieniu lodu. W praktyce są to głazy narzutowe, często odmienne litologicznie od skał podłoża w miejscu znalezienia.
Bo zostały "narzucone" (zdeponowane) na teren przez lądolód podczas zlodowaceń. Ich obecność wskazuje na transport lodowcowy i pomaga odróżniać materiał glacjalny od lokalnych okruchów powstałych na miejscu.
Najczęściej rozpoznasz go po tym, że jest litologicznie obcy dla lokalnego podłoża (np. inny rodzaj skały niż w okolicy). Często ma też cechy transportu lodowcowego, np. obtoczenie lub zarysowania, ale kluczowa jest niezgodność z lokalną geologią.
Najwięcej eratyków występuje na obszarach objętych zlodowaceniami plejstoceńskimi, czyli w dużej części północnej i środkowej Polski. Spotyka się je w morenach, na polach głazowych oraz w osadach glacjalnych i fluwioglacjalnych.
Eratynk (eratyk) wiąże się z transportem lodowcowym i jest głazem narzutowym. Graniak to okruch ukształtowany głównie przez procesy eoliczne (szlifowanie przez wiatr i piasek), zwykle o wielościennych, ostrych powierzchniach.
Grzyb skalny to forma rzeźby (kształt skały w podłożu) powstała przez wietrzenie i/lub abrazję eoliczną. Eratyk natomiast jest przeniesionym okruchem zdeponowanym przez lądolód, a nie kształtem powstałym w miejscu z litej skały.
Bruk deflacyjny to powierzchnia z grubszych ziaren i okruchów, które pozostają po wywianiu drobniejszego materiału przez wiatr (deflacja). To zjawisko eoliczne i opisuje pokrywę/powierzchnię, a nie pojedynczy głaz przeniesiony przez lądolód.
Eratyki pomagają interpretować historię zlodowaceń: mogą wskazywać kierunek i zasięg transportu lodowcowego oraz ułatwiać rozpoznanie osadów glacjalnych. W dokumentacji terenowej technika geologa są ważnym elementem opisu litologii i genezy utworów.
Typowy błąd to utożsamianie pojęć glacjalnych z eolicznymi (graniaki, deflacja), bo wszystkie brzmią "geomorfologicznie". Drugi błąd to wybór form rzeźby (grzyb skalny) zamiast nazwy materiału/okruchu. Pomaga zapamiętać: eratyk = transport lodem.
Użyj skojarzenia: eraTYK – "taki, co przywędrował" (z innego miejsca). W praktyce: lądolód przeniósł i zostawił po wytopieniu. To dokładnie odpowiada pojęciu głazu narzutowego.
info

Statystycznie 58% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Według specjalistów z branży: "Eratynk (eratyk) to okruch skalny przetransportowany przez lądolód i pozostawiony po jego wytopieniu, czyli głaz narzutowy."

Źródła:

  • Encyklopedia PWN – hasło "eratyk" (Encyklopedia PWN, sekcja: Geografia/Geologia), https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/eratyk;3898573.html - dostęp 2026-03-01
  • Wikipedia (pl) – "Głaz narzutowy", https://pl.wikipedia.org/wiki/G%C5%82az_narzutowy - dostęp 2026-03-01
  • Wikipedia (pl) – "Eratynk/eratyk", https://pl.wikipedia.org/wiki/Eratynk - dostęp 2026-03-01

Materiały:

  • Podręcznik z geomorfologii (dział o rzeźbie glacjalnej i eolicznej)
  • Atlas/kompendium form polodowcowych Polski
  • Słownik terminów geologicznych (hasła: eratyk, głaz narzutowy, graniak, deflacja)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego