KWALIFIKACJA CHM5 - CZERWIEC 2021

PYTANIE NR 39.
Erozji gleb nie zapobiega
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Oranie i wypas na stromych stokach rozluźniają glebę, niszczą darń i zwiększają spływ powierzchniowy, co nasila zmywanie i osuwanie cząstek gleby.
Pozostałe działania (progi, uprawa poprzeczna, pasy drzew) ograniczają prędkość wody i stabilizują grunt.

Pełne wyjaśnienie:

Erozja gleb to proces wynoszenia cząstek gleby przez wodę lub wiatr. Na stokach kluczowe znaczenie ma spływ powierzchniowy: im mniej roślinności i im bardziej rozluźniona warstwa wierzchnia, tym łatwiej krople deszczu i płynąca woda odrywają oraz przemieszczają glebę.

Oranie i wypasanie zwierząt na stromych stokach zwykle nie zapobiega erozji, lecz ją nasila. Orka rozluźnia i odsłania glebę, a wypas (zwłaszcza intensywny) zgryza roślinność oraz ugniata podłoże, tworząc ścieżki ułatwiające odpływ wody. W efekcie rośnie ryzyko spłukiwania, żłobienia oraz lokalnych osuwisk.

Pozostałe odpowiedzi opisują działania przeciwerozyjne:

  • Budowa progów w rzekach i potokach zmniejsza energię i prędkość przepływu, co może ograniczać erozję denną i boczną oraz stabilizować koryto.
  • Uprawa prostopadle do spływu wód (wzdłuż warstwic) skraca drogę swobodnego spływu, spowalnia odpływ i zwiększa infiltrację.
  • Zadrzewianie pasów miedzy polami tworzy bariery dla wiatru i wody, wzmacnia strukturę gleby systemem korzeniowym i sprzyja zatrzymaniu rumowiska.

Na egzaminie warto kojarzyć zasadę: działania zwiększające odsłonięcie i rozluźnienie gleby na stoku zwykle pogarszają erozję, a działania spowalniające przepływ i wzmacniające pokrywę roślinną – ją ograniczają.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Erozja gleb to wynoszenie cząstek gleby przez wodę lub wiatr. Jest groźna, bo usuwa warstwę próchniczną, obniża żyzność i retencję wody oraz zwiększa zamulanie cieków i zbiorników. Skutkiem są spadki plonów i degradacja ekosystemów.
Orka na stromym stoku zwykle zwiększa erozję, bo rozluźnia i odsłania glebę, ułatwiając jej odrywanie przez deszcz i spływ. Bruzdy mogą kierować wodę w dół, tworząc żłobienia. Dlatego na stokach stosuje się raczej uprawę wzdłuż warstwic i okrywę roślinną.
Wypas usuwa roślinność chroniącą glebę, a racice ugniatają podłoże i tworzą ścieżki odpływu. To zmniejsza infiltrację i przyspiesza spływ powierzchniowy podczas opadów. W efekcie łatwiej dochodzi do spłukiwania i osuwania cząstek gleby.
Uprawa prostopadle do spływu (wzdłuż poziomic/warstwic) spowalnia wodę, skraca odcinek swobodnego spływu i zwiększa wsiąkanie. Dzięki temu zmniejsza się siła zmywająca i ilość transportowanej gleby. To jedna z podstawowych praktyk przeciwerozyjnych w rolnictwie.
Pasy zadrzewień i zakrzewień działają jak bariera: hamują wiatr, spowalniają spływ wody, a korzenie stabilizują glebę. Zwiększają też różnorodność biologiczną i mogą zatrzymywać rumowisko. W praktyce to ważny element ochrony gleb na terenach otwartych i falistych.
Tak. Progi i inne elementy stabilizacji koryta mogą zmniejszać prędkość przepływu, ograniczać erozję denną i podcinanie brzegów. Nie jest to jednak "leczenie" erozji pól na stokach, tylko działanie w korycie cieku. W pytaniach testowych zwykle traktuje się to jako metodę ograniczania erozji w zlewni.
Erozja gleb dotyczy głównie powierzchni pól i stoków (spłukiwanie/wywiewanie warstwy wierzchniej). Erozja brzegów rzek to podmywanie skarp przez nurt w korycie. Mechanizmy są powiązane, ale inne są też metody ochrony: na polach dominują zabiegi roślinne i agrotechniczne, w rzekach – stabilizacja koryta.
Częsty błąd to mylenie działań przeciwpowodziowych z przeciwerozyjnymi albo uznawanie, że "każda budowla w rzece szkodzi", więc nie może ograniczać erozji. Inny błąd to pomijanie nachylenia terenu: praktyka dobra na płaskim polu może być zła na stoku.
Roślinność stosuje się zawsze, gdy celem jest ochrona warstwy wierzchniej gleby: na stokach, na skarpach, w pasach buforowych przy ciekach. Okrywa roślinna amortyzuje uderzenia kropel deszczu, zwiększa infiltrację i stabilizuje glebę korzeniami, co ogranicza spłukiwanie.
Ucz się mechanizmem: co zwiększa energię wody/wiatru i odsłania glebę (to nasila erozję), a co spowalnia przepływ i wzmacnia pokrywę (to ogranicza erozję). Pomaga lista: warstwice, zadrzewienia, okrywa roślinna, tarasowanie, stabilizacja koryt. Na testach szukaj odpowiedzi "pogarszającej" warunki na stoku.
info

Statystycznie 65% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Źródła:

  • FAO Soils Portal – "Soil erosion" (opis zjawiska i praktyk ograniczających erozję), https://www.fao.org/soils-portal/soil-management/soil-erosion/en/ (dostęp: 2026-02-18)
  • USDA NRCS – "Soil Erosion" (czynniki erozji i praktyki ochronne), https://www.nrcs.usda.gov/resources/education-and-teaching-materials/soil-erosion (dostęp: 2026-02-18)

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z ochrony gleb oraz rekultywacji
  • Materiały FAO dotyczące ochrony gleb i przeciwdziałania erozji
  • Materiały edukacyjne instytucji zajmujących się doradztwem rolniczym (działania przeciwerozyjne)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego