W technologii chemicznej proces technologiczny ma strukturę hierarchiczną. Najczęściej wyróżnia się operacje jednostkowe (pojedyncze działania fizyczne lub fizykochemiczne, np. filtracja, destylacja), procesy jednostkowe (ciągi operacji prowadzące do określonego przekształcenia) oraz etapy produkcyjne, czyli większe, organizacyjnie wyodrębnione części całego procesu.
Poprawna jest odpowiedź: "proces jednostkowy lub wyodrębniająca się grupa procesów jednostkowych składających się na proces technologiczny." Zgodnie z ujęciem stosowanym w projektowaniu i analizie zakładów chemicznych etap produkcyjny jest fragmentem procesu, który:
- jest wyodrębniony funkcjonalnie (realizuje określony cel technologiczny),
- może być niezależnie kontrolowany i sterowany w ramach całej instalacji,
- stanowi logiczną całość w strukturze procesu i dokumentacji technologicznej,
- może obejmować jeden proces jednostkowy lub ich grupę.
Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?
- Odpowiedź "całokształt czynności technologicznych i organizacyjnych…" opisuje raczej praktyczną realizację procesu (ujęcie organizacyjno-wykonawcze) lub ogólną charakterystykę prowadzenia procesu w instalacji, a nie definicję etapu jako części procesu.
- Odpowiedź "zespół procesów jednostkowych zawartych między dwoma najbliższymi… etapami okresowego procesu" zawęża pojęcie do procesu okresowego i wprowadza kryterium cyklicznego "pomiędzy takimi samymi etapami". Etap produkcyjny w ujęciu ogólnym nie musi być definiowany przez powtarzalny cykl.
- Odpowiedź "zespół urządzeń przeznaczonych do prowadzenia procesu…" definiuje część instalacji/układ aparatury. Etap produkcyjny dotyczy przede wszystkim fragmentu procesu (organizacji i przebiegu przekształceń), a nie samego zbioru urządzeń.
W praktyce (np. przy opisie procesu w dokumentacji) podział na etapy pomaga wskazać punkty kontroli, zestawić bilanse materiałowe i energetyczne oraz jasno opisać parametry pracy. Dlatego w zadaniach egzaminacyjnych warto pilnować, czy definicja dotyczy części procesu, czy czynności organizacyjnych, czy aparatury.
