KWALIFIKACJA EKA1 - STYCZEŃ 2008

PYTANIE NR 2.
Forma rynku na którym istnieje tylko jeden odbiorca danego dobra to
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Monopson to struktura rynku, w której występuje jeden nabywca (odbiorca) danego dobra i wielu sprzedawców, więc siła rynkowa jest po stronie popytu.
Monopol dotyczy odwrotnej sytuacji: jednego sprzedawcy wobec wielu kupujących.

Pełne wyjaśnienie:

W pytaniu kluczowe jest sformułowanie: "istnieje tylko jeden odbiorca (nabywca) danego dobra". Taka sytuacja oznacza, że po stronie popytu znajduje się jeden podmiot, a po stronie podaży – wielu sprzedawców. W mikroekonomii tę strukturę rynku nazywa się monopsonem.

W monopsonie pojedynczy nabywca ma znaczącą siłę rynkową: może narzucać warunki zakupu, w tym wpływać na cenę skupu (często prowadząc do cen niższych niż przy konkurencji). Klasyczne przykłady omawiane w ekonomii to m.in. jedyny duży pracodawca na lokalnym rynku pracy albo jedyna duża przetwórnia skupująca surowiec od wielu dostawców.

Pozostałe odpowiedzi nie pasują do warunku "jeden odbiorca":

  • "monopol" opisuje sytuację odwrotną: jest jeden sprzedawca i wielu kupujących. To dominacja po stronie podaży, nie popytu.
  • "oligopol" oznacza rynek, na którym działa kilku sprzedawców (a nie jeden nabywca). Oligopol dotyczy liczby podmiotów po stronie podaży.
  • "kartel" to porozumienie między niezależnymi przedsiębiorstwami (zwykle producentami), które koordynują np. ceny lub wielkość produkcji. Kartel nie jest "formą rynku z jednym odbiorcą", tylko sposobem współdziałania kilku podmiotów.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w treści widzisz "jeden sprzedawca" – myśl o monopolu; gdy widzisz "jeden nabywca/odbiorca" – myśl o monopsonie. Najczęstsza pułapka wynika z podobnego brzmienia obu terminów.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Monopson to rynek z jednym nabywcą i wieloma sprzedawcami, czyli dominacja jest po stronie popytu. Monopol to rynek z jednym sprzedawcą i wieloma nabywcami, czyli dominacja jest po stronie podaży. Różnica dotyczy więc tego, po której stronie rynku jest "jeden" podmiot.
Słowo "odbiorca" oznacza tu nabywcę (stronę popytu). Jeśli istnieje tylko jeden nabywca danego dobra, a sprzedawców jest wielu, to jest to klasyczna definicja monopsonu. W monopolu "jeden" dotyczy sprzedawcy, więc nie spełnia warunku pytania.
Sprawdź, czy w treści jest mowa o jednym sprzedawcy czy o jednym nabywcy. Jeden sprzedawca = monopol. Jeden nabywca/odbiorca = monopson. To szybka reguła, która pomaga uniknąć pomyłki wynikającej z podobieństwa nazw.
Siła rynkowa nabywcy oznacza, że pojedynczy kupujący może wpływać na warunki transakcji, np. negocjować lub narzucać niższą cenę skupu, terminy dostaw czy wymagania jakościowe. Sprzedawcy mają ograniczone alternatywy, bo jest tylko jeden istotny odbiorca ich produktu.
Typowe przykłady to sytuacje lokalne: jeden duży pracodawca w małym mieście (monopson na rynku pracy) albo jeden zakład skupujący surowiec od wielu dostawców (np. przetwórnia, mleczarnia, duży punkt skupu). Wspólna cecha: wielu sprzedających i jeden dominujący kupujący.
Nie. Kartel to porozumienie między kilkoma niezależnymi podmiotami (najczęściej producentami), aby koordynować działania, np. ceny lub produkcję. Kartel dotyczy współpracy/zmowy, a nie liczby nabywców. "Jeden odbiorca" wskazuje na monopson, nie na kartel.
Oligopol oznacza, że na rynku działa kilku znaczących sprzedawców (strona podaży ma kilka podmiotów dominujących). Monopson oznacza, że po stronie popytu jest jeden nabywca. To różne kryteria: oligopol opisuje liczbę sprzedawców, a monopson liczbę nabywców.
Najczęściej działa tu podobieństwo brzmieniowe nazw i automatyczne skojarzenie z częściej używanym terminem "monopol". Dodatkowo część osób nie analizuje, czy "jeden" dotyczy sprzedawcy czy nabywcy. Wystarczy jednak sprawdzić stronę rynku (popyt/podaż), by uniknąć błędu.
Nie. W ekonomii "odbiorca"/"nabywca" może być zarówno konsumentem końcowym, jak i firmą lub instytucją kupującą dobra do dalszego wykorzystania (np. surowce, półprodukty, usługi). W pytaniach o struktury rynku chodzi o liczbę nabywców w ogóle, nie tylko konsumentów.
Rozpoznawanie struktur rynku pomaga rozumieć, kiedy jedna strona ma przewagę negocjacyjną oraz jakie mogą być skutki dla cen i konkurencji. W administracji jest to użyteczne przy analizach rynku, zamówieniach publicznych, ocenie ryzyka ograniczenia konkurencji lub interpretacji zjawisk na lokalnym rynku pracy.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 56% zdających egzamin. średnie

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Monopson" – https://pl.wikipedia.org/wiki/Monopson (dostęp: 2026-03-01)
  • Wikipedia (EN): "Monopsony" – https://en.wikipedia.org/wiki/Monopsony (dostęp: 2026-03-01)
  • Encyclopaedia Britannica: "Monopsony" – https://www.britannica.com/topic/monopsony (dostęp: 2026-03-01)

Materiały:

  • Podręcznik do podstaw mikroekonomii (rozdziały o strukturach rynku)
  • Słownik ekonomiczny (hasła: monopson, monopol, oligopol, kartel)
  • Zadania testowe z identyfikacji struktur rynkowych (jedno- i wielopodmiotowość popytu/podaży)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego