KWALIFIKACJA GIW6 - CZERWIEC 2017

PYTANIE NR 22.
Które góry nie były fałdowane w orogenezie alpejskiej?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Orogeneza alpejska obejmuje młode fałdowania związane m.in. z kolizjami płyt w kenozoiku. Andy, Karpaty i Himalaje zalicza się do systemu alpejskiego. Ural jest znacznie starszym łańcuchem (powstałym w paleozoiku), więc nie był fałdowany w orogenezie alpejskiej.

Pełne wyjaśnienie:

Orogeneza alpejska to zespół procesów górotwórczych związanych głównie z kenozoicznymi ruchami płyt litosfery (zamykaniem oceanów, subdukcją i kolizją kontynent–kontynent). W jej zasięgu znajdują się liczne młode pasma fałdowe, w których typowe są struktury kompresyjne: fałdy, nasunięcia oraz rozwój zapadlisk przedgórskich.

Odpowiedź "Ural" jest poprawna, ponieważ Góry Ural to stary łańcuch górski powstały w paleozoiku (często wiązany z tzw. orogenezą uralską). Oznacza to, że jego zasadnicze fałdowania i wypiętrzenie nie są skutkiem alpejskich ruchów górotwórczych. Ural bywa dziś niższy i silnie zdenudowany, co dodatkowo pasuje do obrazu starego pasma, ale kluczowa jest historia tektoniczna, a nie sama wysokość.

Pozostałe propozycje odnoszą się do pasm typowo alpejskich:

  • "Andy" – młody łańcuch związany ze strefą subdukcji (aktywny tektonicznie, z wulkanizmem i trzęsieniami ziemi), zaliczany do młodych orogenez.
  • "Karpaty" – element europejskiego pasa alpejskiego, zbudowany w wyniku kompresji i nasunięć w młodej historii geologicznej.
  • "Himalaje" – klasyczny przykład kolizji kontynent–kontynent (Indie–Eurazja) i intensywnego wypiętrzania w orogenezie alpejskiej.

Typowy błąd na egzaminie polega na utożsamieniu "alpejskie" z "bardzo wysokie" albo przeciwnie: uznaniu, że niższe pasmo nie może być alpejskie. W praktyce należy kojarzyć system alpejski z określonym etapem rozwoju tektonicznego Ziemi (kenozoik) i z mechanizmem powstawania pasm, a nie tylko z ich obecną rzeźbą.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Orogeneza alpejska to młode procesy górotwórcze związane z ruchami płyt litosfery, głównie w kenozoiku. Skutkiem są m.in. fałdowania, nasunięcia i wypiętrzanie pasm górskich, a także tworzenie zapadlisk przedgórskich. W jej obrębie leżą m.in. Karpaty i Himalaje.
Ural jest łańcuchem znacznie starszym – jego główne fałdowania i wypiętrzenie zaszły w paleozoiku (inny etap historii Ziemi niż orogeneza alpejska). Dlatego nie jest skutkiem alpejskich ruchów górotwórczych, mimo że nadal jest pasmem górskim.
Najpewniejsze jest skojarzenie pasm alpejskich z młodymi strefami kolizji/subdukcji w kenozoiku (często aktywne sejsmicznie). Starsze pasma (paleozoiczne) są zwykle silnie zdenudowane i mają inną historię tektoniczną. Kluczowy jest wiek orogenezy, a nie sama wysokość.
Tak. Himalaje to jeden z najbardziej klasycznych przykładów orogenezy alpejskiej, związany z kolizją płyty indyjskiej z eurazjatycką. Skutkiem są intensywne ruchy wypiętrzające, silne deformacje kompresyjne oraz częste trzęsienia ziemi w regionie.
Tak. Karpaty zalicza się do europejskiego pasa alpejskiego i wiąże z młodymi deformacjami tektonicznymi (fałdy i nasunięcia). Na egzaminie warto pamiętać, że w Europie do systemu alpejskiego należą m.in. Alpy i Karpaty.
Andy są związane ze strefą subdukcji wzdłuż zachodniego brzegu Ameryki Południowej. Taka sytuacja tektoniczna prowadzi do długotrwałego wypiętrzania, wulkanizmu i aktywności sejsmicznej, czyli cech typowych dla młodych pasm orogenicznych zaliczanych do systemu alpejskiego.
Dominują procesy kompresyjne: skracanie skorupy, fałdowanie warstw, powstawanie płaszczowin i nasunięć oraz wypiętrzanie. Towarzyszą temu często metamorfizm, magmatyzm (zwłaszcza w strefach subdukcji) oraz rozwój basenów sedymentacyjnych przed górami.
Niekoniecznie. Wysokość zależy od wielu czynników (tempo wypiętrzania, denudacja, klimat, budowa skał). Stare pasma mogą być niskie przez długą denudację, ale młode nie zawsze muszą być ekstremalnie wysokie. Na egzaminie ważniejsza jest przynależność do orogenezy (np. alpejskiej) niż sama rzeźba.
Często myli się nazwy orogenez lub przypisuje wszystkie znane pasma do jednego systemu. Innym błędem jest ocenianie "młodości" gór wyłącznie po wysokości. Pomaga szybka checklista: kenozoik → alpejska; paleozoik → stare orogenezy (np. uralska/waryscyjska).
Ułóż tabelę: pasmo górskie → kontynent/położenie → typ granicy płyt → orogeneza (młoda/stara). Ćwicz na mapie świata i mapie tektonicznej. Warto też zapamiętać "pewniaki": Himalaje–alpejska, Karpaty–alpejska, Andy–młoda orogeneza, Ural–paleozoik.
info

Statystycznie 50% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że orogeneza alpejska obejmuje młode fałdowania związane m.in. z kolizjami płyt w kenozoiku.

Źródła:

  • Wikipedia (PL): https://pl.wikipedia.org/wiki/Orogeneza_alpejska - dostęp 2026-03-02
  • Wikipedia (PL): https://pl.wikipedia.org/wiki/G%C3%B3ry_Uralskie - dostęp 2026-03-02
  • Wikipedia (PL): https://pl.wikipedia.org/wiki/Andy - dostęp 2026-03-02

Materiały:

  • Podręcznik do geologii dynamicznej/tektoniki płyt (rozdziały o orogenezach)
  • Atlas geologiczny świata/Europy z pasami orogenicznymi
  • Notatki/opracowania o głównych orogenezach: kaledońskiej, hercyńskiej (waryscyjskiej) i alpejskiej

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego