W roztworach recepturowych stężenie 3% (m/m) rozumiemy jako: 3 g substancji czynnej w 100 g roztworu. W zapisie obliczeniowym wygodnie zamienić procent na ułamek dziesiętny:
3% = 3/100 = 0,03.
Jeżeli z recepty wynika, że do sporządzenia leku trzeba wprowadzić określoną masę kwasu borowego (np. 0,40 g), a do dyspozycji mamy gotowy roztwór 3%, to szukamy masy roztworu, która zawiera tę ilość substancji. Korzystamy z zależności wynikającej wprost z definicji stężenia m/m:
m(substancji) = 0,03 · m(roztworu), więc po przekształceniu:
m(roztworu) = m(substancji) / 0,03.
Dla masy substancji 0,40 g otrzymujemy:
m(roztworu) = 0,40 / 0,03 = 13,33 g.
Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?
- 12,37 g – nie wynika z proporcji dla 3% i nie odpowiada typowemu, "czystemu" przeliczeniu; zwykle jest skutkiem pomyłki rachunkowej lub zaokrągleń w złym miejscu.
- 6,67 g – to dokładnie połowa 13,33 g; często pojawia się, gdy ktoś dzieli przez 0,06 albo mylnie przyjmuje 3% jako 6%/podwaja stężenie.
- 3,33 g – wynik 4 razy mniejszy; może powstać po błędnym potraktowaniu 3% jako 0,12 lub po użyciu niewłaściwej proporcji (np. pomyleniu "na 10 g" zamiast "na 100 g").
Wskazówka kontrolna: masa roztworu musi być zawsze większa od masy substancji czynnej, bo roztwór zawiera też rozpuszczalnik. Przy 3% roztwór jest "słaby", więc potrzebna masa roztworu będzie wielokrotnie większa od masy kwasu borowego.
