KWALIFIKACJA ELM5 - STYCZEŃ 2025

PYTANIE NR 24.
Ile wyniesie wartość napięcia wyjściowego U2 po zmianie wartości rezystancji R2 z 20 kΩ na 10 kΩ?
Ilustracja przedstawia schemat elektryczny z wzmacniaczem operacyjnym w konfiguracji odwracającej.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
W typowym układzie ze sprzężeniem zwrotnym, w którym napięcie wyjściowe jest proporcjonalne do wartości rezystora R2 (np. Uwy ∝ R2), zmniejszenie R2 z 20 kΩ do 10 kΩ powoduje spadek |U2| dwukrotnie.
Dlatego wynik zmienia się do -0,2 V, a pozostałe wartości nie odpowiadają takiej proporcji.

Pełne wyjaśnienie:

W zadaniach tego typu (często dotyczących wzmacniacza operacyjnego z rezystorem w sprzężeniu zwrotnym) kluczowa jest zależność między napięciem wyjściowym a rezystancją R2. W wielu standardowych konfiguracjach (np. wzmacniacz odwracający) wzmocnienie napięciowe zależy od stosunku rezystancji, a przy stałych pozostałych parametrach można zapisać zależność w postaci proporcji:

U2 jest proporcjonalne do R2 (z zachowaniem znaku wynikającego z konfiguracji układu).

Jeżeli więc rezystancja R2 zostaje zmniejszona z 20 kΩ do 10 kΩ, to jest to zmiana dokładnie 2 razy (spadek o połowę). Przy zależności proporcjonalnej oznacza to, że wartość bezwzględna napięcia wyjściowego również powinna zmniejszyć się dwukrotnie, a znak (ujemny) pozostaje taki sam, jeśli układ zachowuje odwrócenie.

Stąd poprawny wynik to -0,2 V, bo odpowiada on połowie wartości wyjściowej sprzed zmiany R2 (przy niezmienionych pozostałych elementach i parametrach wejściowych).

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • -0,1 V oznaczałoby spadek czterokrotny, a nie dwukrotny, więc nie pasuje do zmiany 20 kΩ → 10 kΩ przy proporcji liniowej.
  • -0,8 V sugeruje wzrost wartości bezwzględnej napięcia wyjściowego, co byłoby typowe raczej dla zwiększenia R2 (lub zmiany topologii), a nie dla jej zmniejszenia o połowę.
  • -1,6 V jest jeszcze większą (w |U|) wartością i również nie wynika z prostego zmniejszenia R2 o połowę; odpowiadałoby to sytuacji, w której wzmocnienie znacząco wzrosło.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w treści pojawia się zmiana tylko jednego rezystora w pętli sprzężenia, często najszybciej liczy się to proporcją (ile razy zmienił się R2), a dopiero potem weryfikuje znak i sens fizyczny wyniku.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Oznacza to, że zmiana R2 zmienia wzmocnienie układu, a więc i napięcie wyjściowe U2. W wielu konfiguracjach wzmacniacza operacyjnego wartość U2 jest proporcjonalna do R2 (przy stałych pozostałych elementach), więc można liczyć zmianę "na proporcję".
Najpierw wyznacz współczynnik zmiany: 10 kΩ to połowa z 20 kΩ. Jeśli układ ma zależność U2 ∝ R2, to |U2| spada dwukrotnie. Następnie zachowaj znak zgodny z konfiguracją (np. ujemny w odwracającej).
Ujemne U2 typowo wynika z odwrócenia fazy w konfiguracji odwracającej wzmacniacza operacyjnego. Oznacza to, że sygnał na wyjściu ma przeciwny znak niż na wejściu (przy tym samym punkcie odniesienia), co jest skutkiem działania sprzężenia zwrotnego.
Nie zawsze. Proporcjonalność zachodzi w typowych modelach liniowych i standardowych konfiguracjach (przy pracy w zakresie liniowym, bez nasycenia wyjścia i przy poprawnym sprzężeniu). Jeśli układ wchodzi w nasycenie lub ma dodatkowe elementy, zależność może być inna.
Najczęściej: (1) pominięcie znaku "minus" w konfiguracji odwracającej, (2) użycie złego wzoru (odwracający vs nieodwracający), (3) błędy w proporcji (np. uznanie, że "o połowę" daje "o 0,5 V"), oraz (4) nieuwaga na jednostki kΩ.
Sprzężenie zwrotne to podanie części sygnału wyjściowego z powrotem na wejście układu. Wzmacniacz operacyjny ze sprzężeniem ujemnym stabilizuje wzmocnienie, a jego wartość jest w dużej mierze ustalana przez elementy pasywne, np. rezystory R1 i R2.
Wykonaj kontrolę jakości: jeśli R2 maleje w typowym układzie, to wzmocnienie zwykle maleje, więc |U2| powinno maleć. Jeśli odpowiedź sugeruje wzrost (np. z -0,4 V na -1,6 V), to jest to sygnał, że coś jest nie tak (albo inny układ, albo błędne rachunki).
W układach, gdzie pojawia się stosunek rezystancji (np. R2/R1), jednostki się skracają, więc można liczyć w kΩ bez przeliczania na Ω. Problem pojawia się, gdy ktoś miesza jednostki albo przepisuje wartości bez "k", co prowadzi do błędów o rzędy wielkości.
Często tak, bo schemat mówi, czy to układ odwracający, nieodwracający, sumator itp. Jeżeli jednak wiadomo, że zmienia się tylko R2 w pętli sprzężenia i reszta jest stała, to zwykle da się policzyć zmianę proporcją, o ile układ pracuje liniowo.
Opanuj podstawowe konfiguracje (odwracający, nieodwracający, sumator), naucz się rozpoznawać je na schemacie i ćwicz liczenie wzmocnienia ze stosunku rezystorów. Dodatkowo trenuj kontrolę sensowności: czy po zmianie R2 wynik powinien rosnąć czy maleć.
info

Około 42% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z elektroniki analogowej (wzmacniacze operacyjne, sprzężenie zwrotne)
  • Noty aplikacyjne producentów wzmacniaczy operacyjnych (sekcje: inverting/non-inverting amplifier)
  • Zbiory zadań maturalno-zawodowych z elektroniki analogowej

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego