W kalkulacji gastronomicznej często stosuje się ryczałt procentowy na przyprawy i dodatki smakowe. Jego sens jest praktyczny: zamiast każdorazowo wyceniać bardzo małe ilości soli, pieprzu, ziół czy octu, dolicza się stały procent do kosztu bazowego surowców.
W tym zadaniu kluczowe jest poprawne rozumienie zwrotu "koszt bez 5% ryczałtu". Oznacza on koszt przed dodaniem ryczałtu, czyli koszt bazowy. Skoro koszt bazowy wynosi 100 zł, to ryczałt 5% oblicza się jako:
5% z 100 zł = 100 × 0,05 = 5 zł
Następnie dolicza się go do kosztu bazowego:
koszt całkowity = 100 zł + 5 zł = 105 zł
Dlaczego pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe?
- 110 zł i 115 zł odpowiadają doliczeniu odpowiednio 10% lub 15%, a w treści podano ryczałt 5%, więc te wartości zawyżają wynik.
- 95 zł wynika z mechanicznego odjęcia 5 zł (czyli potraktowania 5% jak rabatu). To typowy błąd, bo "bez ryczałtu" nie znaczy "po odjęciu ryczałtu", tylko "ryczałt nie jest jeszcze uwzględniony".
Wskazówka egzaminacyjna: gdy widzisz "bez X", zwykle oznacza to wartość bazową niezawierającą dodatku X. Dopiero potem dodajesz narzut. Odwrotne działanie (dzielenie przez 0,95) stosuje się dopiero przy sformułowaniach typu "po odjęciu 5%" lub "po rabacie 5%".
