KWALIFIKACJA ELM5 - CZERWIEC 2017

PYTANIE NR 35.
Ile wynosi moc czynna wytwarzana w złączu elementu elektronicznego, jeżeli jego temperatura wynosi Tj=120°C, a otoczenia Tamb=20°C? Całkowita rezystancja termiczna od złącza poprzez obudowę do otoczenia jest równa ΣRt=50°C/W.
Ilustracja przedstawia wzór matematyczny związany z obliczeniami termicznymi w elektronice.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Moc strat w złączu wyznacza się z zależności P=ΔT/ΣRt, gdzie ΔT=Tj−Tamb. Dla 120°C i 20°C różnica temperatur wynosi 100°C. Przy całkowitej rezystancji termicznej 50°C/W otrzymujemy P=100/50=2 W. To oznacza, że tyle ciepła musi zostać odprowadzone, aby nie przekroczyć temperatury złącza.

Pełne wyjaśnienie:

W zadaniu wykorzystuje się standardowy model rezystancji termicznej elementu: przy stanie ustalonym przyrost temperatury między złączem a otoczeniem jest proporcjonalny do mocy strat wydzielanej w złączu.

Zależność ma postać: ΔT = P · ΣRt, gdzie ΔT to różnica temperatur (Tj−Tamb), P to moc strat (w watach), a ΣRt to całkowita rezystancja termiczna złącze→obudowa→otoczenie (w °C/W). Po przekształceniu: P = ΔT / ΣRt.

Obliczenia:

  • ΔT = 120°C − 20°C = 100°C
  • P = 100°C / (50°C/W) = 2 W

Odpowiedź "2 W" jest poprawna, bo dokładnie spełnia relację między różnicą temperatur a rezystancją termiczną. Interpretacyjnie oznacza to, że przy 2 W strat i podanej ΣRt złącze będzie o 100°C cieplejsze od otoczenia.

Pozostałe wartości są niepoprawne:

  • "1 W" dawałoby ΔT = 1 W · 50°C/W = 50°C, czyli przy Tamb=20°C złącze miałoby 70°C, a nie 120°C.
  • "0,5 W" odpowiadałoby ΔT = 25°C (Tj=45°C), co jest sprzeczne z danymi w treści.
  • "10 W" oznaczałoby ΔT = 500°C, czyli Tj byłoby skrajnie wyższe od otoczenia, co nie zgadza się z podaną temperaturą złącza.

W praktyce technik elektronik używa tej zależności do szybkiego sprawdzenia, czy dla danego chłodzenia (ΣRt) i temperatury otoczenia element nie przekroczy dopuszczalnej temperatury złącza.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Użyj zależności stanu ustalonego: P = (Tj − Tamb) / Rth. Najpierw policz różnicę temperatur ΔT, a potem podziel przez całkowitą rezystancję termiczną (np. °C/W). Wynik otrzymasz w watach, czyli jako moc strat wydzielaną w elemencie.
ΣRt to całkowita "oporność" przepływu ciepła od złącza przez obudowę do otoczenia. Określa, o ile wzrośnie temperatura (w °C) na każdy 1 W strat. Im większa ΣRt, tym trudniej odprowadzić ciepło i tym szybciej rośnie temperatura złącza.
Rezystancja termiczna opisuje spadek temperatury na "drodze cieplnej", analogicznie do spadku napięcia na rezystorze. Dlatego liczy się ΔT pomiędzy złączem a otoczeniem. Same wartości Tj i Tamb bez różnicy nie mówią, jaki jest napęd przepływu ciepła.
Tak. °C/W oznacza, ile stopni Celsjusza przyrostu temperatury przypada na 1 W mocy strat. Gdy masz ΔT w °C i Rth w °C/W, to dzielenie ΔT/Rth daje waty. To najczęstszy "test jednostek" w zadaniach termicznych.
Najczęstsze pomyłki to: odjęcie temperatur w złej kolejności, użycie odwrotnego wzoru (P·Rth zamiast ΔT/Rth), zgubienie jednostek oraz mylenie rezystancji termicznej z pojemnością cieplną (co dotyczy przebiegów w czasie, a nie stanu ustalonego).
Stosuje się go przy ocenie przegrzewania układów: stabilizatorów, tranzystorów mocy, diod LED, wzmacniaczy. Mając temperaturę otoczenia i dopuszczalną temperaturę złącza można oszacować maksymalną moc strat albo sprawdzić, czy potrzebny jest radiator lub lepsze chłodzenie.
Tj to temperatura wewnętrznego złącza półprzewodnikowego, gdzie powstają straty i ciepło. Jest krytyczna, bo parametry elementu i jego niezawodność silnie zależą od Tj. Przekroczenie dopuszczalnego Tj może powodować niestabilną pracę, skrócenie żywotności lub uszkodzenie.
Typowo są to: złącze → struktura układu → obudowa → warstwa pośrednia (np. pasta/termopad) → radiator (jeśli jest) → powietrze. W zadaniu ΣRt jest sumą tych oporów cieplnych. Każdy z nich zwiększa końcowy przyrost temperatury.
Nie, bo przy ΣRt=50°C/W 10 W oznaczałoby ΔT = 10·50 = 500°C. To byłoby sprzeczne z podanym ΔT=100°C (120°C−20°C). Taki wynik zwykle wynika z nieuważnego podstawienia liczb albo błędnego przekształcenia wzoru.
Możesz zrobić kontrolę "na oko": ΔT=100°C, a ΣRt=50°C/W, więc przy 1 W byłoby 50°C różnicy. Aby uzyskać 100°C, potrzeba około 2 W. Taka kontrola pomaga wychwycić pomyłki typu 0,5 W lub 10 W jeszcze przed zaznaczeniem odpowiedzi.
info

Statystycznie 55% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Według specjalistów z branży: "Moc strat w złączu wyznacza się z zależności P=ΔT/ΣRt, gdzie ΔT=Tj−Tamb."

Źródła:

  • Wikipedia: Thermal resistance (Rθ) – https://en.wikipedia.org/wiki/Thermal_resistance (dostęp: 2026-02-27)
  • Wikipedia: Junction temperature – https://en.wikipedia.org/wiki/Junction_temperature (dostęp: 2026-02-27)
  • Wikipedia: Thermal management of electronic devices – https://en.wikipedia.org/wiki/Thermal_management_of_electronic_devices (dostęp: 2026-02-27)

Materiały:

  • Noty katalogowe elementów półprzewodnikowych (sekcje: Thermal Characteristics, RθJA, RθJC)
  • Wprowadzenie do modelowania cieplnego w elektronice (rezystancja i pojemność cieplna)
  • Materiały dydaktyczne o chłodzeniu elektroniki i doborze radiatorów

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego