KWALIFIKACJA MEC3 + MEC5 + MEC8 + MEC9 - CZERWIEC 2011

PYTANIE NR 36.
Ile wynosi temperatura źródła pobierania ciepła w obiegu Carnota, jeżeli różnica temperatur między źródłami pobierania i oddawania ciepła wynosi 80 K, a sprawność obiegu równa jest 0,4?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
W obiegu Carnota sprawność wynosi η = 1 − T_c/T_h. Dane: η = 0,4, więc T_c/T_h = 0,6 i T_c = 0,6T_h. Różnica temperatur źródeł to T_h − T_c = 80 K. Po podstawieniu: T_h − 0,6T_h = 0,4T_h = 80, stąd T_h = 200 K.

Pełne wyjaśnienie:

W idealnym obiegu Carnota (silnik cieplny pracujący między dwoma źródłami temperatury) maksymalna możliwa sprawność zależy wyłącznie od temperatur bezwzględnych tych źródeł.

Stosujemy zależność:

η = 1 − T_c/T_h,

gdzie T_h to temperatura źródła, z którego układ pobiera ciepło (źródło "gorące"), a T_c to temperatura źródła, do którego układ oddaje ciepło (źródło "zimne"). Temperatury muszą być w kelwinach.

Z danych: η = 0,4. Zatem:

0,4 = 1 − T_c/T_hT_c/T_h = 0,6T_c = 0,6T_h.

Podano też różnicę temperatur między źródłami: ΔT = T_h − T_c = 80 K. Podstawiamy wyrażenie na T_c:

T_h − 0,6T_h = 800,4T_h = 80T_h = 200 K.

Dlatego poprawna jest odpowiedź 200 K.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • 160 K i 120 K zwykle wynikają z pomylenia zależności (np. błędnego użycia 80 K jako T_c albo nieprawidłowego przekształcenia równań). Dla takich wartości nie da się jednocześnie spełnić warunku η = 0,4 i różnicy 80 K.
  • 400 K może wynikać z intuicyjnego "podwojenia" lub traktowania 0,4 jako części różnicy temperatur, a nie relacji temperatur. Po podstawieniu T_h = 400 K otrzymalibyśmy T_c = 240 K i ΔT = 160 K, co nie zgadza się z danymi.

Wskazówka egzaminacyjna: w zadaniach o Carnocie najpierw zapisz dwa równania (na η oraz na ΔT), a potem rozwiąż układ. Kontroluj sens fizyczny: zawsze musi być T_h > T_c.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Obieg Carnota to idealny, odwracalny cykl cieplny pracujący między dwoma źródłami temperatury. Jest wzorcem porównawczym, bo dla danych temperatur wyznacza maksymalną możliwą sprawność silnika cieplnego. W praktyce żaden rzeczywisty silnik nie osiąga sprawności Carnota z powodu strat.
Sprawność Carnota liczy się ze wzoru η = 1 − T_c/T_h, gdzie T_h to temperatura źródła gorącego (pobieranie ciepła), a T_c to temperatura źródła zimnego (oddawanie ciepła). Temperatury muszą być wyrażone w kelwinach, bo to skala bezwzględna.
We wzorze η = 1 − T_c/T_h występuje iloraz temperatur. Taki iloraz ma sens fizyczny tylko dla temperatur bezwzględnych liczonych od zera absolutnego, czyli w kelwinach. Stopnie Celsjusza mają przesunięty punkt zerowy, więc ilorazy w °C prowadzą do błędnych wyników.
"Źródło pobierania ciepła" to źródło gorące (T_h), z którego silnik cieplny pobiera energię cieplną w trakcie cyklu. Drugie źródło to źródło zimne (T_c), do którego część ciepła musi zostać oddana. Te dwa źródła wyznaczają granicę sprawności.
Najpierw zapisz dwa równania: (1) η = 1 − T_c/T_h oraz (2) ΔT = T_h − T_c. Z pierwszego równania wyznacz T_c jako część T_h (np. T_c = (1 − η)T_h), a potem podstaw do równania na ΔT. Otrzymasz proste równanie z jedną niewiadomą.
Nie. Sprawność 0,4 oznacza, że 40% dostarczonego ciepła może zostać zamienione na pracę w idealnym cyklu, a reszta musi być oddana do źródła zimnego. W obiegu Carnota sprawność wynika z relacji temperatur T_c/T_h, a nie z procentu samej różnicy temperatur.
Typowe pomyłki to: zamiana ról T_h i T_c, użycie °C zamiast K, potraktowanie ΔT jako T_c lub T_h, oraz błędne przekształcenia typu "η = (T_h − T_c)". Pomaga kontrola sensu: zawsze T_h > T_c i η rośnie, gdy T_c maleje albo T_h rośnie.
Wiedza o sprawności i temperaturach bywa przydatna przy pracy z urządzeniami przemysłowymi: napędami, sprężarkami, układami chłodzenia, elementami maszyn narażonymi na nagrzewanie. Ułatwia rozumienie, dlaczego izolacja, chłodzenie i kontrola temperatury wpływają na zużycie energii i trwałość elementów.
Sprawdź trzy rzeczy: (1) czy pracujesz w kelwinach, (2) czy spełnione jest T_h > T_c, (3) czy po podstawieniu do η = 1 − T_c/T_h otrzymujesz zadaną sprawność. Dodatkowo zweryfikuj ΔT: różnica T_h − T_c powinna dokładnie dać podaną wartość.
Najczęściej pojawiają się: sprawność maszyn cieplnych, źródło gorące i zimne, skala Kelvina, II zasada termodynamiki, procesy odwracalne i nieodwracalne oraz ogólne bilanse energii. W zadaniach rachunkowych zwykle wystarcza poprawne użycie wzoru η = 1 − T_c/T_h i podstawowa algebra.
info

Statystycznie 41% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że w obiegu Carnota sprawność wynosi η = 1 − T_c/T_h.

Źródła:

  • pl.wikipedia.org/wiki/Obieg_Carnota - dostęp 2026-03-01
  • en.wikipedia.org/wiki/Carnot_heat_engine - dostęp 2026-03-01

Materiały:

  • Podręcznik do fizyki/termodynamiki technicznej (dział: II zasada termodynamiki i obieg Carnota)
  • Zbiór zadań z termodynamiki (sprawność, obiegi idealne)
  • Notatki z przekształceń algebraicznych równań z dwiema niewiadomymi

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego