KWALIFIKACJA ELM3 - STYCZEŃ 2022

PYTANIE NR 7.
Ilustracja przedstawia budowę i działanie zaworu
Ilustracja przedstawia przekrój zaworu dławiąco-zwrotnego, co jest związane z kwalifikacjami mechatronicznymi E3 i E4.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Zawór dławiąco-zwrotny łączy dławienie (regulację natężenia przepływu) w jednym kierunku z obejściem zwrotnym zapewniającym swobodny przepływ w kierunku przeciwnym. Stosuje się go m.in. do ustawiania prędkości siłownika bez blokowania przepływu w drugą stronę.

Pełne wyjaśnienie:

Zawór dławiąco-zwrotny jest elementem, który realizuje dwie funkcje jednocześnie:

  • dławienie (czyli regulowane ograniczenie przepływu) w jednym kierunku,
  • przepływ swobodny w kierunku przeciwnym dzięki wbudowanemu zaworowi zwrotnemu (obejściu jednokierunkowemu).

W praktyce, gdy chcemy ustawić prędkość ruchu siłownika, często nie wystarcza zwykły zawór zwrotny (on tylko blokuje przepływ w jedną stronę), ani zawór odcinający (on służy do otwierania/zamykania, a nie do precyzyjnej regulacji). Dławiąco-zwrotny pozwala np. zdławić przepływ podczas jednego ruchu siłownika (żeby był wolniejszy i stabilny), a w drugim kierunku umożliwić szybki powrót bez dodatkowych strat.

Odpowiedź "odcinającego" jest nieprawidłowa, ponieważ zawór odcinający ma zadanie odciąć lub dopuścić medium (zwykle 2/2 lub 3/2), a nie zapewnia charakterystycznego połączenia: regulowanego dławienia + obejścia zwrotnego.

Odpowiedź "szybkiego spustu" jest nieprawidłowa, bo zawór szybkiego spustu służy do skrócenia czasu odpowietrzania komory siłownika (wyrzut powietrza bezpośrednio do atmosfery), co zwiększa prędkość ruchu. Nie realizuje on typowej funkcji jednokierunkowego dławienia z kontrolowanym przepływem przez dławik.

Odpowiedź "zwrotnego" jest nieprawidłowa, ponieważ zawór zwrotny zapewnia przepływ tylko w jednym kierunku i blokadę w drugim, ale nie daje regulacji natężenia przepływu w jednym kierunku przy jednoczesnym swobodnym przepływie w przeciwnym. To właśnie dodatkowa funkcja dławienia odróżnia dławiąco-zwrotny od zwykłego zwrotnego.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli na symbolu/ilustracji widzisz jednocześnie element regulacyjny (dławik) oraz obejście z funkcją jednokierunkową, zwykle oznacza to zawór dławiąco-zwrotny, stosowany do regulacji prędkości siłowników.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Zawór dławiąco-zwrotny łączy dławienie (regulację przepływu) w jednym kierunku oraz swobodny przepływ w kierunku przeciwnym dzięki obejściu zwrotnemu. Stosuje się go najczęściej do ustawiania prędkości siłownika, tak aby w jednym ruchu był kontrolowany, a w drugim mógł wracać szybciej.
Zawór zwrotny ma funkcję jednokierunkową (przepływ tylko w jedną stronę). Dławiąco-zwrotny oprócz funkcji zwrotnej ma też element regulacyjny (dławik), który ogranicza przepływ w jednym kierunku. W praktyce szukaj połączenia: dławik + obejście z zaworem zwrotnym.
Zawór odcinający jest przeznaczony do włączania/wyłączania przepływu (otwarte albo zamknięte) i nie zapewnia stabilnej, powtarzalnej regulacji natężenia przepływu. Do regulacji prędkości używa się elementów dławiących, a w aplikacjach siłownikowych często właśnie zaworów dławiąco-zwrotnych.
Zawór szybkiego spustu stosuje się, gdy trzeba przyspieszyć ruch siłownika przez szybkie odpowietrzenie jego komory bez "cofania się" powietrza przez rozdzielacz. Montuje się go zwykle blisko siłownika. Nie jest to element do precyzyjnej regulacji prędkości, lecz do poprawy dynamiki (krótszy czas cyklu).
Najczęściej: regulacja prędkości wysuwu lub powrotu siłownika w układach automatyki maszyn, chwytakach i manipulatorach, stanowiskach montażowych oraz transporterach. Pozwala to uzyskać płynny ruch i ograniczyć uderzenia, a jednocześnie zachować szybki ruch w przeciwnym kierunku.
W praktyce często dławienie odpływu daje stabilniejszy ruch (mniejsze "szarpanie"), bo powietrze jest "trzymane" w komorze. Dobór zależy jednak od układu i obciążenia. Na egzaminie ważne jest rozumienie celu: dławienie ma kontrolować prędkość, a zawór zwrotny ma umożliwić swobodny przepływ w drugą stronę.
Typowe błędy to: mylenie zaworu zwrotnego z dławiąco-zwrotnym (pomijanie elementu regulacyjnego), uznanie każdego elementu przy siłowniku za szybki spust oraz mylenie funkcji "odcinania" z "regulacją". Warto analizować: kierunki przepływu i czy występuje regulowany opór.
Dławienie to celowe ograniczanie natężenia przepływu przez zwężenie przekroju (np. śrubą regulacyjną), co powoduje spadek ciśnienia i zmniejszenie prędkości przepływu. W pneumatyce wykorzystuje się je do regulacji prędkości elementów wykonawczych, głównie siłowników.
W praktyce rozpoznasz go po tym, że w jedną stronę przepływ jest regulowany (da się "przykręcić" i zmienić natężenie), a w przeciwną stronę medium przechodzi niemal swobodnie. Często ma oznaczenie kierunku dławienia i element nastawczy (pokrętło/śruba) oraz strzałki kierunku przepływu.
Ćwicz czytanie schematów: najpierw rozpoznawaj funkcję (odcinanie, zwrotność, dławienie, odpowietrzanie), potem dopasuj nazwę. Ucz się parami: zwrotny vs dławiąco-zwrotny, dławik vs zawór odcinający, szybki spust vs zwykłe odpowietrzenie. Pomaga też praca z katalogami i zestawami ćwiczeń.
info

Około 55% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Specjaliści zwracają uwagę: "Zawór dławiąco-zwrotny łączy dławienie (regulację natężenia przepływu) w jednym kierunku z obejściem zwrotnym zapewniającym swobodny przepływ w kierunku przeciwnym."

Źródła:

  • ISO 1219-1:2012, Fluid power systems and components — Graphic symbols and circuit diagrams — Part 1: Graphic symbols (norma dotycząca oznaczeń na schematach)
  • Festo Didactic, "Pneumatics Basic Level" (TP101) — rozdziały o zaworach zwrotnych, dławiących i dławiąco-zwrotnych

Materiały:

  • Podręczniki/zeszyty ćwiczeń z pneumatyki i hydrauliki siłowej (symbole, funkcje zaworów)
  • Karty katalogowe producentów elementów pneumatycznych (opisy działania zaworów dławiąco-zwrotnych i szybkiego spustu)
  • Zestawy zadań z czytania schematów pneumatycznych/hydraulicznych (identyfikacja elementów po symbolu)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego