KWALIFIKACJA ELM5 - STYCZEŃ 2025

PYTANIE NR 5.
Ilustracja przedstawia przerzutnik JK. Wejście C jest wyzwalane
Ilustracja przedstawia schemat przerzutnika JK, który jest elementem stosowanym w elektronice cyfrowej.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Wyzwalanie "zboczem opadającym" oznacza, że zmiana stanu przerzutnika następuje w chwili przejścia sygnału zegarowego C z 1 na 0.
Odpowiedzi "stanem wysokim" i "stanem niskim" opisują sterowanie poziomem, a nie zboczem, natomiast "zboczem narastającym" dotyczy przejścia 0→1.

Pełne wyjaśnienie:

W przerzutnikach JK wejście oznaczane jako C (często spotyka się też zapis CLK) jest wejściem zegarowym. To właśnie ono decyduje, w którym momencie przerzutnik ma "pobrać" informacje z wejść J oraz K i ewentualnie zmienić stan wyjść.

Jeżeli wejście C jest wyzwalane zboczem opadającym, to przerzutnik reaguje w chwili, gdy sygnał zegarowy przechodzi z poziomu logicznego 1 na 0 (przejście 1→0). W praktyce oznacza to, że nie liczy się cały czas trwania stanu wysokiego lub niskiego, tylko krótki moment przejścia. Takie wyzwalanie jest często sygnalizowane w symbolice schematowej przez odpowiednie oznaczenie wejścia zegarowego (np. symbol zbocza i/lub znak negacji przy wejściu zegara).

Odpowiedź "stanem wysokim" jest niepoprawna, ponieważ opisuje sterowanie poziomowe (układ działa, gdy sygnał ma wartość 1), a nie wyzwalanie w momencie zmiany. Podobnie "stanem niskim" odnosi się do aktywności przy poziomie 0, również bez wskazania momentu zbocza.

Odpowiedź "zboczem narastającym" dotyczy sytuacji odwrotnej: przerzutnik reagowałby przy przejściu 0→1. To inny typ taktowania i w układach sekwencyjnych ma znaczenie praktyczne, bo wpływa na to, jak należy skoordynować przebiegi czasowe, aby spełnić wymagania czasów ustalania i podtrzymania sygnałów wejściowych.

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze rozdzielaj w głowie dwa pojęcia: aktywność poziomowa (stan wysoki/niski) oraz aktywność zboczowa (narastające/opadające). W pytaniach o przerzutniki wejście C/CLK niemal zawsze odnosi się do wyzwalania w chwili zbocza, a nie do utrzymywania stałego poziomu.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Oznacza to, że przerzutnik zmienia stan w chwili przejścia sygnału zegarowego z 1 na 0 (1→0), a nie przez cały czas trwania poziomu. Liczy się moment zbocza, czyli bardzo krótki fragment przebiegu.
W symbolice często spotyka się oznaczenia sugerujące typ zbocza na wejściu zegarowym oraz ewentualną negację (kółko). Zbocze narastające dotyczy 0→1, a opadające 1→0. Trzeba czytać legendę symbolu wejścia zegara, nie mylić z wejściami J i K.
Bo przerzutniki JK w typowych układach są sterowane zegarem zboczowo: próbkują J i K w chwili zbocza. "Stan wysoki" opisuje sterowanie poziomowe (aktywne, gdy 1 utrzymuje się w czasie), co dotyczy raczej wejść typu enable lub bramek, nie samego zegara przerzutnika.
Stosuje się je, gdy projekt wymaga rozdzielenia momentów przełączania w różnych blokach (np. jedna część układu pracuje na zboczu narastającym, inna na opadającym) albo gdy tak przewiduje użyty układ scalony. Pomaga to ograniczać konflikty czasowe w logice sekwencyjnej.
Najczęstsze są: mylenie zbocza narastającego z opadającym, utożsamianie kółka negacji ze "stanem niskim" zamiast z ujemnym wyzwalaniem oraz automatyczne wybieranie "zboczem narastającym", bo jest częściej omawiane w prostych przykładach szkolnych.
W wielu schematach litera C odnosi się do wejścia zegarowego (clock), ale warto zachować ostrożność: oznaczenia zależą od konwencji autora. Na egzaminach zwykle chodzi o zegar. Najpewniej rozpoznasz to po tym, że to wejście wyzwala zmianę stanu, a nie ustala bezpośrednio 0/1 na wyjściu.
W chwili aktywnego zbocza zegara przerzutnik "odczytuje" stany J i K i według tablicy prawdy podejmuje decyzję o stanie wyjścia (utrzymanie, ustawienie, wyzerowanie lub przełączenie). Poza zboczem wyjście zwykle pozostaje stabilne.
W nocie szukaj sekcji o zegarze (Clock) i diagramów czasowych (Timing diagrams). Producent opisuje, czy aktywne jest przejście 0→1 czy 1→0 oraz jak wyglądają wymagania czasów ustalania/podtrzymania względem tego zbocza.
Bo mieszają dwa różne mechanizmy sterowania: poziomowy (ważne jest utrzymanie 0 lub 1 przez pewien czas) oraz zboczowy (ważny jest moment zmiany). W przerzutnikach egzaminacyjnych wejście zegara zwykle jest zboczowe, a poziomy dotyczą raczej asynchronicznych wejść ustawiających/kasujących lub enable.
Przećwicz: tablicę przejść JK, rozpoznawanie wejścia zegara (C/CLK), różnicę między zboczem narastającym i opadającym oraz czytanie prostych przebiegów czasowych. Warto rozwiązać kilka zadań, gdzie trzeba wskazać moment próbkowania i przewidzieć zmianę Q.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 53% zdających egzamin. trudne

Źródła:

  • Thomas L. Floyd, "Digital Fundamentals" (Podstawy techniki cyfrowej), rozdział o przerzutnikach (flip-flops) i wyzwalaniu zboczowym, wydania akademickie
  • Paul Horowitz, Winfield Hill, "The Art of Electronics", część dotycząca logiki cyfrowej i przerzutników oraz konwencji symboli (clock/edge triggering)
  • Texas Instruments, "SN74LS76A Dual J-K Flip-Flop" datasheet, sekcje: clocking/triggering oraz timing diagrams (opis wyzwalania zboczem)

Materiały:

  • Podręcznik do techniki cyfrowej (rozdziały o przerzutnikach JK i symbolice wejścia zegarowego)
  • Karty katalogowe przerzutników JK (sekcja: opis wejścia zegarowego i diagramy czasowe)
  • Zbiory zadań z układów sekwencyjnych (rozpoznawanie symboli i analiza przebiegów)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego