KWALIFIKACJA ELM2 + ELM5 - CZERWIEC 2012

PYTANIE NR 26.
Jaka powinna być pojemność kondensatora C w układzie RC z rezystorem R=1MΩ, aby układ miał stałą czasową T=2s?
Ilustracja przedstawia schemat elektryczny układu RC (filtru dolnoprzepustowego).
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
W układzie RC stała czasowa spełnia zależność T=R×C.
Stąd C=T/R=2 s / 1 000 000 Ω = 2×10⁻⁶ F = 2 μF.
Pozostałe odpowiedzi wynikają z pomylenia przedrostków (n, μ, m) i dają inną stałą czasową.

Pełne wyjaśnienie:

Stała czasowa układu RC opisuje szybkość zmian napięcia na kondensatorze podczas ładowania lub rozładowania przez rezystor. Dla prostego obwodu RC obowiązuje zależność:

T = R × C

W zadaniu podano T = 2 s oraz R = 1 MΩ = 1 000 000 Ω. Aby wyznaczyć pojemność, przekształcamy wzór:

C = T / R

Podstawienie danych:

  • C = 2 s / 1 000 000 Ω
  • C = 2 × 10⁻⁶ F
  • 2 × 10⁻⁶ F = 2 μF

Dlatego poprawna odpowiedź to 2 μF.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • 2 nF (2×10⁻⁹ F) jest o 1000 razy mniejsze od 2 μF, więc stała czasowa wyniosłaby T=R×C=1 MΩ×2 nF=0,002 s, a nie 2 s. To typowy skutek pomylenia n z μ.
  • 2 mF (2×10⁻³ F) jest o 1000 razy większe od 2 μF, więc T=1 MΩ×2 mF=2000 s. To błąd wynikający z pomylenia m z μ.
  • 20 μF jest 10 razy większe od 2 μF, więc T=1 MΩ×20 μF=20 s. Taka odpowiedź pasowałaby, gdyby stała czasowa miała wynosić 20 s.

Wskazówka egzaminacyjna: po przekształceniu wzoru zawsze sprawdź rząd wielkości. Przy R=1 MΩ nawet mikrofarady dają sekundy, natomiast nanofarady zwykle dają milisekundy, a milifarady – bardzo długie czasy.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Stała czasowa T w obwodzie RC to parametr opisujący szybkość ładowania i rozładowania kondensatora przez rezystor. Dla prostego układu spełnia zależność T=R×C i ma jednostkę sekund. Po czasie T napięcie rośnie do ok. 63% wartości końcowej.
Gdy znasz T i R, przekształcasz wzór do postaci C=T/R. Następnie podstawiasz wartości w jednostkach podstawowych (sekundy i omy), liczysz wynik w faradach i ewentualnie zamieniasz na μF, nF lub mF.
Pojemność C nie wynika z samego T, bo stała czasowa zależy od dwóch elementów: rezystora i kondensatora. Bez podanego R istnieje wiele par (R, C), które dadzą tę samą stałą czasową, więc nie da się wyznaczyć jednej poprawnej pojemności.
Przedrostek M oznacza milion, czyli 106. Dlatego 1 MΩ = 1 000 000 Ω. Ten krok jest kluczowy w zadaniach na stałą czasową, bo pomyłka o 106 całkowicie zmienia wynik pojemności lub czasu.
Najczęściej myli się przedrostki: n (10-9), μ (10-6) i m (10-3). To różnice o czynniki 1000. W praktyce oznacza to, że wynik może wyjść 1000 razy za mały lub 1000 razy za duży.
Nie. T to czas charakterystyczny: po czasie T napięcie na kondensatorze osiąga ok. 63% wartości końcowej (przy ładowaniu). Za "prawie pełne" naładowanie często przyjmuje się ok. 5T (ponad 99%). To pomaga oceniać dynamikę układu.
Możesz oszacować rząd wielkości: jeśli R jest bardzo duże (np. 1 MΩ), to nawet pojemności w μF dają czasy w sekundach (bo 106×10-6=1). Jeśli wychodzą nF, czasy będą raczej w milisekundach.
Stałe czasowe rzędu sekund spotkasz w układach opóźniających (zwłoka załączenia), w prostych generatorach czasowych, w układach filtrujących wolnozmienne sygnały oraz w torach pomiarowych o wysokiej impedancji. Duży R (np. 1 MΩ) ogranicza prąd i wydłuża proces.
Dla filtru RC (np. dolnoprzepustowego) stała czasowa wiąże się z częstotliwością graniczną zależnością fg=1/(2πT). To ułatwia projekt: wybierasz T z wymagań czasowych lub częstotliwościowych, a potem dobierasz R i C tak, aby spełniały T=R×C.
Najpierw zapisz T=R×C, potem od razu przekształć do szukanego parametru. Zanim policzysz, zamień MΩ na Ω i sprawdź przedrostki pojemności. Na końcu wykonaj kontrolę: podstaw C z powrotem do T=R×C i sprawdź, czy wychodzą sekundy.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 61% zdających egzamin. średnie

Eksperci podkreślają: "W układzie RC stała czasowa spełnia zależność T=R×C.Stąd C=T/R=2 s / 1 000 000 Ω = 2×10⁻⁶ F = 2 μF.Pozostałe odpowiedzi wynikają z pomylenia przedrostków (n, μ, m) i dają inną stałą czasową."

Źródła:

  • Wikipedia: RC circuit (Time constant section) — https://en.wikipedia.org/wiki/RC_circuit — accessed 2026-02-18
  • Wikipedia: Time constant — https://en.wikipedia.org/wiki/Time_constant — accessed 2026-02-18
  • All About Circuits: "RC Time Constant" — https://www.allaboutcircuits.com/textbook/direct-current/chpt-16/rc-time-constant/ — accessed 2026-02-18

Materiały:

  • Podręcznik podstaw elektroniki (dział: obwody RC, stała czasowa)
  • Karty katalogowe kondensatorów (zakresy pojemności, tolerancje, upływność)
  • Zadania rachunkowe z przeliczania przedrostków jednostek (n/μ/m/M)

Aktualizacja pytania: 03.04.2026



Aktualizacja pytania: 03.04.2026
📡 Brak połączenia internetowego