KWALIFIKACJA CHM5 - CZERWIEC 2009

PYTANIE NR 19.
Jaki jest najlepszy kierunek zagospodarowania terenu charakteryzującego się stromymi zboczami oraz glebami przepuszczalnymi, lekko kwaśnymi i jałowymi?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Najlepszym kierunkiem jest użytkowanie leśne, ponieważ strome zbocza sprzyjają erozji, a przepuszczalne, lekko kwaśne i jałowe gleby mają niską przydatność rolniczą. Drzewostan stabilizuje stok, ogranicza spływ powierzchniowy i poprawia ochronę gleby, co zwykle daje lepszy efekt środowiskowy niż orka lub pastwisko.

Pełne wyjaśnienie:

W opisie terenu kluczowe są trzy cechy: strome zbocza, gleby przepuszczalne oraz gleby lekko kwaśne i jałowe. Z punktu widzenia ochrony środowiska i trwałości użytkowania oznacza to wysokie ryzyko degradacji przy intensywnym rolnictwie.

Dlaczego "Leśny"?
Użytkowanie leśne jest zwykle najkorzystniejsze na stromych stokach, ponieważ wieloletnia roślinność (drzewa, podszyt, ściółka) zmniejsza energię kropel deszczu, ogranicza spływ powierzchniowy i stabilizuje glebę systemem korzeniowym. To przekłada się na mniejszą erozję i mniejsze wynoszenie cząstek gleby. Dodatkowo na glebach jałowych i lekko kwaśnych plony roślin uprawnych często są niskie bez intensywnego nawożenia i zabiegów, co zwiększa presję na środowisko.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są nie najlepsze?

  • Wodny – strome zbocza i gleby przepuszczalne nie są typowym układem dla "wodnego" zagospodarowania (np. zbiorników). Takie rozwiązania wymagają zwykle warunków umożliwiających retencję i stabilne brzegi, a na stokach rośnie ryzyko erozji i problemów stateczności.
  • Rolniczy jako pastwisko – pastwisko bywa mniej erozyjne niż orka, ale na glebach jałowych i kwaśnych produktywność jest ograniczona. Dodatkowo zadeptywanie i tworzenie ścieżek na stromych stokach może lokalnie nasilać spływ i erozję.
  • Rolniczy jako grunty orne – uprawa orna na stromych zboczach najczęściej zwiększa ryzyko erozji (szczególnie przy zabiegach uprawowych w niekorzystnym kierunku) i prowadzi do utraty najcenniejszej warstwy próchnicznej, co na glebach już jałowych jest szczególnie niekorzystne.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w opisie pojawiają się jednocześnie: stromy stok + niska żyzność/odczyn kwaśny + wysoka przepuszczalność, to odpowiedź związana z trwałą okrywą roślinną (często las) jest zazwyczaj najbardziej racjonalna środowiskowo.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Gleba jałowa ma niską żyzność, czyli słabą zdolność do odżywiania roślin. W praktyce oznacza to małe plony bez intensywnego nawożenia i zabiegów poprawiających właściwości gleby. Dlatego często lepiej sprawdza się użytkowanie ekstensywne lub zalesienie niż intensywne rolnictwo.
Na stromych stokach łatwo dochodzi do erozji wodnej: deszcz i spływ powierzchniowy wynoszą najcenniejszą warstwę gleby. Orka i brak stałej okrywy roślinnej nasilają ten proces. Skutkiem jest spadek żyzności, zamulanie cieków oraz większe ryzyko degradacji terenu.
Las stabilizuje stok korzeniami, a ściółka i roślinność zmniejszają siłę uderzenia kropli deszczu oraz spływ wody po powierzchni. To ogranicza erozję i utratę gleby. Dodatkowo las jest użytkowaniem trwałym, lepiej dopasowanym do słabych, kwaśnych i przepuszczalnych gleb.
Nie zawsze. Pastwisko może zmniejszać erozję w porównaniu z orką, bo utrzymuje okrywę roślinną. Jednak na stromych stokach zadeptywanie, tworzenie ścieżek i lokalne odsłonięcia darni mogą zwiększać spływ i erozję. Znaczenie ma też żyzność i odczyn gleby oraz intensywność wypasu.
Gleby przepuszczalne szybko przepuszczają wodę w głąb profilu, co może ograniczać retencję dla roślin uprawnych i zwiększać podatność na przesuszenie. W połączeniu ze słabą żyznością często utrudnia to rolnictwo. Dla lasu bywa to mniej krytyczne, bo system korzeniowy i ściółka poprawiają bilans wodny.
Lekko kwaśny odczyn może ograniczać dostępność części składników pokarmowych i wpływać na warunki wzrostu wielu roślin uprawnych. Często wymaga to wapnowania i nawożenia, aby uzyskać opłacalne plony. Przy glebach jałowych i na stromych stokach takie zabiegi mogą być mało efektywne i ryzykowne środowiskowo.
Częsty błąd to wybór odpowiedzi na podstawie jednego parametru (np. tylko nachylenia), bez uwzględnienia gleby. Inny błąd to mylenie kryterium ekonomicznego z środowiskowym. Na egzaminie warto łączyć cechy: nachylenie + podatność na erozję + przydatność rolnicza gleby.
Zagospodarowanie wodne rozważa się, gdy istnieją warunki do bezpiecznej retencji i utrzymania wody (np. ukształtowanie sprzyjające zbiornikowi, odpowiednie podłoże, stabilność skarp). Przy glebach bardzo przepuszczalnych i stromych zboczach często rosną ograniczenia techniczne i środowiskowe takiego rozwiązania.
Zwróć uwagę na zestaw przesłanek: strome zbocza (ryzyko erozji), gleby jałowe (niska produkcyjność rolnicza), gleby kwaśne (często konieczność zabiegów) i przepuszczalne (mniejsza retencja). Taki opis typowo wskazuje na potrzebę trwałej okrywy roślinnej, którą zapewnia las.
Ucz się łączenia cech terenu w "pakiety decyzyjne": nachylenie, typ gleby, wilgotność i ryzyko erozji. Przećwicz rozpoznawanie, kiedy rolnictwo intensywne jest niewskazane, a kiedy lepsze jest użytkowanie leśne lub ekstensywne. Pomaga robienie krótkich notatek: "co zwiększa erozję, co ją zmniejsza".
info

Statystycznie 40% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że najlepszym kierunkiem jest użytkowanie leśne, ponieważ strome zbocza sprzyjają erozji, a przepuszczalne, lekko kwaśne i jałowe gleby mają niską przydatność rolniczą.

Materiały:

  • Podręczniki z gleboznawstwa i ochrony gleb (działy o żyzności, odczynie i erozji)
  • Materiały dydaktyczne z rekultywacji i zagospodarowania terenów problemowych
  • Opracowania o zalesieniach ochronnych i roli roślinności w ograniczaniu erozji stoków

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego