KWALIFIKACJA ELE5 - WRZESIEŃ 2015

PYTANIE NR 16.
Jaki powinien być znamionowy prąd instalacyjnego wyłącznika nadprądowego zastosowanego w instalacji na napięcie 230 V, 50 Hz jako zabezpieczenie obwodu wykonanego przewodem 3x2,5 mm2 i zasilającego 1-fazowy piec elektryczny o mocy 3 kW?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Dla odbiornika 1-fazowego prąd obciążenia wynosi I = P/U = 3000 W / 230 V ≈ 13 A.
Aby nie powodować zbędnych wyłączeń i dobrać aparat z typowego szeregu, przyjmuje się najbliższą wyższą wartość znamionową, czyli 16 A. Niższe wartości (6 A, 10 A) byłyby zbyt małe, a 25 A jest nieadekwatnie wysokie.

Pełne wyjaśnienie:

W obwodzie jednofazowym (230 V) dla odbiornika o mocy czynnej 3 kW typowym pierwszym krokiem jest wyznaczenie prądu roboczego.

1) Obliczenie prądu obciążenia
Zakładamy odbiornik grzejny (piec elektryczny) jako obciążenie głównie rezystancyjne, więc w uproszczeniu można przyjąć zależność: P = U·I. Stąd:
I = P/U = 3000/230 ≈ 13,0 A.

2) Dobór prądu znamionowego wyłącznika nadprądowego
Wyłącznik nadprądowy dobiera się tak, aby jego prąd znamionowy był odpowiedni do prądu obciążenia (nie powinien być niższy od prądu roboczego urządzenia w normalnej pracy), a jednocześnie pełnił funkcję zabezpieczenia przewodu przed przeciążeniem. W praktyce egzaminacyjnej wybiera się najbliższą wyższą wartość z typowego szeregu znamionowego wyłączników instalacyjnych.

Dla obliczonego ok. 13 A najbliższą wyższą wartością jest 16 A, dlatego odpowiedź "16 A" jest właściwa.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • "10 A" – jest niższe od prądu roboczego (~13 A), więc przy dłuższej pracy pieca wyłącznik będzie przeciążany i może wyzwalać, mimo że instalacja ma zasilać odbiornik w sposób ciągły.
  • "6 A" – tym bardziej jest zaniżone; niemal na pewno spowoduje wyłączenia przy pracy urządzenia, bo prąd obciążenia jest ponad dwukrotnie większy.
  • "25 A" – jest znacząco wyższe od prądu wynikającego z mocy 3 kW. Taki dobór nie jest uzasadniony dla tego odbiornika w typowym zadaniu i może pogarszać selektywność/ochronę przy przeciążeniach (zależy od warunków instalacji), więc w testowym doborze jest to odpowiedź błędna.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w odpowiedziach pojawiają się 6 A, 10 A, 16 A, 25 A, a z obliczeń wychodzi ok. 13 A, zwykle wybiera się najbliższą wyższą wartość ze standardowego szeregu, czyli 16 A.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Stosujesz zależność I = P/U. Dla 3 kW: 3000 W / 230 V ≈ 13 A. To jest prąd roboczy odbiornika przy założeniu obciążenia głównie rezystancyjnego (grzałka). Wynik porównujesz z typowymi wartościami znamionowymi zabezpieczeń.
Wyłączniki instalacyjne mają znormalizowane prądy znamionowe (m.in. 6, 10, 16, 20, 25 A). Jeśli obliczony prąd roboczy wynosi ok. 13 A, wybiera się zwykle najbliższą wyższą wartość, aby nie powodować niepotrzebnych wyłączeń przy normalnej pracy urządzenia.
Zwykle nie w tym typie zadania, bo prąd roboczy pieca to ok. 13 A, czyli więcej niż 10 A. W praktyce taki dobór prowadzi do przeciążania aparatu i ryzyka częstych zadziałań przy dłuższej pracy. Na egzaminie przyjmuje się dobór do najbliższej wyższej wartości znamionowej.
Najczęściej spotkasz wartości ze standardowego szeregu, np. 6 A, 10 A, 16 A, 20 A, 25 A (oraz wyższe dla większych obwodów). W zadaniach testowych dobór zwykle polega na wybraniu najbliższej wyższej wartości względem obliczonego prądu obciążenia.
To wartość prądu, dla której aparat jest przeznaczony do pracy ciągłej w określonych warunkach. W uproszczeniu: jeśli obciążenie długotrwale przekracza prąd znamionowy, wyłącznik może zadziałać (część przeciążeniowa). Dobór In wpływa na niezawodność zasilania i ochronę przewodu.
Dla 3 kW przy 230 V prąd wynosi ok. 13 A, więc 25 A jest znacznie zawyżone w porównaniu do potrzeb odbiornika. W typowym doborze egzaminacyjnym wybiera się wartość możliwie bliską, ale nie niższą od prądu obciążenia, czyli 16 A, a nie 25 A.
Przekrój przewodu wyznacza dopuszczalną obciążalność prądową w danych warunkach ułożenia, a więc ogranicza maksymalny prąd zabezpieczenia przeciążeniowego. W zadaniu egzaminacyjnym informacja o 2,5 mm² wskazuje, że typowy dobór 16 A jest realistyczny, ale zawsze liczy się też sposób ułożenia i warunki pracy.
W takich prostych zadaniach zwykle ocenia się tylko prąd znamionowy (In). Charakterystyka (np. B, C) dotyczy głównie zachowania przy prądach zwarciowych i prądach rozruchowych. Dla odbiorników rezystancyjnych (grzałki) typowo wystarcza charakterystyka B, ale pytanie dotyczy In.
Najczęściej: pomylenie jednostek (kW z W), użycie złego napięcia (np. 400 V zamiast 230 V), błędne dzielenie 3000/230 oraz zaokrąglenie w dół do 10 A zamiast doboru do najbliższej wyższej wartości znamionowej. Pomaga zapisanie wzoru i kontrola wyniku "czy ma sens".
Gdy obliczony prąd roboczy wypada pomiędzy standardowymi prądami znamionowymi aparatury, zwykle dobiera się najbliższą wyższą wartość, aby aparat nie pracował stale na granicy przeciążenia. Równolegle trzeba pamiętać, że zabezpieczenie nie może być "za duże" względem przewodu i warunków ułożenia.
info

Około 51% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że niższe wartości (6 A, 10 A) byłyby zbyt małe, a 25 A jest nieadekwatnie wysokie.

Źródła:

  • PN-HD 60364-4-43:2012 (lub nowsza) Instalacje elektryczne niskiego napięcia – Część 4-43: Ochrona dla zapewnienia bezpieczeństwa – Ochrona przed prądem przetężeniowym
  • PN-HD 60364-5-52:2011 (lub nowsza) Instalacje elektryczne niskiego napięcia – Część 5-52: Dobór i montaż wyposażenia elektrycznego – Oprzewodowanie

Materiały:

  • Podręcznik do elektrotechniki/instalacji elektrycznych: zależności mocy w obwodach jednofazowych
  • Katalogi producentów wyłączników nadprądowych (szeregi prądów znamionowych, charakterystyki)
  • Materiały dydaktyczne dotyczące doboru zabezpieczeń przeciążeniowych i zwarciowych w instalacjach nN

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego