KWALIFIKACJA MEC3 - STYCZEŃ 2025

PYTANIE NR 29.
Jakie łożysko przedstawiono na zdjęciu?
Ilustracja przedstawia łożysko toczne wzdłużne, które jest używane w kontekście zawodowym, szczególnie w kwalifikacji
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Łożysko toczne wzdłużne (oporowe) służy głównie do przenoszenia obciążeń osiowych, czyli działających wzdłuż osi wału. Na zdjęciach takich łożysk zwykle widać pierścienie oporowe (tarcze) oraz elementy toczne pracujące pomiędzy nimi, a nie typowy układ do obciążeń promieniowych.

Pełne wyjaśnienie:

Określenie "toczne wzdłużne" odnosi się do łożyska, którego zasadniczym zadaniem jest przenoszenie obciążeń osiowych (wzdłuż osi wału). W praktyce takie łożyska nazywa się też często łożyskami oporowymi. Ich cechą rozpoznawczą jest układ bieżni/pierścieni ukształtowany tak, aby siła była przekazywana w kierunku osiowym, a elementy toczne toczyły się pomiędzy powierzchniami oporowymi.

Odpowiedź "Toczne wzdłużne." jest poprawna, ponieważ klasyfikacja "toczne" wynika z obecności elementów tocznych (np. kulek lub wałeczków), a "wzdłużne" z przeznaczenia do obciążeń osiowych. W porównaniu z łożyskami promieniowymi, konstrukcja łożyska oporowego jest bardziej "talerzowa" (pierścienie oporowe), co zwykle widać na zdjęciu.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne:

  • "Toczne poprzeczne." opisuje łożyska przeznaczone głównie do obciążeń promieniowych (prostopadłych do osi wału). Na zdjęciach takich łożysk często widać klasyczny układ pierścienia wewnętrznego i zewnętrznego tworzących bieżnie dla elementów tocznych wokół wału.
  • "Ślizgowe wzdłużne." dotyczy łożysk bez elementów tocznych, gdzie występuje ruch ślizgowy (np. panewka, tuleja, tarcze ślizgowe). Jeśli na fotografii są widoczne kulki/wałeczki lub koszyk, to nie jest łożysko ślizgowe.
  • "Ślizgowe poprzeczne." również jest łożyskiem bez elementów tocznych, tylko do obciążeń promieniowych (np. tuleja ślizgowa). Taki typ ma gładkie powierzchnie współpracujące, a nie elementy toczne.

Wskazówka egzaminacyjna: najpierw rozstrzygnij, czy łożysko jest toczne (elementy toczne) czy ślizgowe (gładkie powierzchnie). Dopiero potem oceń kierunek obciążenia: wzdłużne = osiowe, poprzeczne = promieniowe.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Łożysko wzdłużne (oporowe) jest przeznaczone przede wszystkim do przenoszenia obciążeń osiowych, czyli działających wzdłuż osi wału. Stosuje się je tam, gdzie wał jest "dopychany" wzdłużnie, a trzeba zapewnić toczny (a nie ślizgowy) sposób przeniesienia siły.
Łożysko poprzeczne (promieniowe) przenosi głównie obciążenia promieniowe, czyli działające prostopadle do osi wału. Typowym przykładem są łożyska kulkowe zwykłe lub wałeczkowe, które podpierają wał i utrzymują go w osi przy obciążeniu "z boku".
Łożysko toczne rozpoznasz po elementach tocznych: kulkach, wałeczkach lub igiełkach (często też po koszyku). Łożysko ślizgowe zwykle ma gładką powierzchnię współpracującą (tuleja/panewka) bez kulek czy wałeczków.
Nazwa "oporowe" wynika z funkcji: łożysko stawia "opór" przesuwaniu wału wzdłuż osi, przejmując siłę osiową. W praktyce termin "łożysko wzdłużne" i "łożysko oporowe" odnoszą się do tego samego kierunku przenoszenia obciążenia.
Najważniejsze są: pierścienie/bieżnie (wewnętrzny i zewnętrzny lub tarcze oporowe), elementy toczne (kulki/wałeczki/igiełki) oraz koszyk. Układ bieżni względem osi wału podpowiada, czy łożysko jest wzdłużne czy poprzeczne.
Stosuje się je, gdy w węźle łożyskowym występują znaczne siły osiowe, np. przy śrubach pociągowych, dociskach, niektórych przekładniach, sprzęgłach lub układach, gdzie wał jest "wypychany" wzdłużnie. Dobór zależy od kierunku i wartości obciążenia.
Zasadniczo łożyska wzdłużne są projektowane głównie pod obciążenia osiowe. Wiele rozwiązań ma bardzo ograniczoną zdolność przenoszenia obciążeń promieniowych, dlatego w praktyce często łączy się je z łożyskiem poprzecznym albo stosuje łożyska skośne, jeśli potrzebne są oba kierunki obciążeń.
Najczęstsze błędy to: mylenie pojęć wzdłużne (osiowe) i poprzeczne (promieniowe), oraz uznawanie każdego łożyska z kulkami za "poprzeczne" bez analizy układu bieżni. Warto zawsze najpierw określić kierunek siły, jaki ma przejmować łożysko.
Smarowanie zmniejsza tarcie i zużycie, chroni przed korozją oraz pomaga odprowadzać ciepło. W łożyskach tocznych ważne jest dobranie rodzaju i ilości smaru do prędkości, obciążenia i temperatury pracy. Zbyt mało lub zbyt dużo smaru może pogorszyć warunki pracy łożyska.
Łożyska ślizgowe spotyka się m.in. w prostych podporach wałów, w miejscach o dużych obciążeniach i mniejszych prędkościach, albo tam, gdzie liczy się odporność na zanieczyszczenia i prosta konstrukcja (np. panewki). Nie mają elementów tocznych, a współpraca odbywa się po powierzchniach ślizgowych.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 57% zdających egzamin. średnie

Według specjalistów z branży: "Łożysko toczne wzdłużne (oporowe) służy głównie do przenoszenia obciążeń osiowych, czyli działających wzdłuż osi wału."

Źródła:

  • SKF, "Rolling bearings catalogue" (publikacja katalogowa SKF) – rozdziały: podstawy doboru łożysk, podział na łożyska promieniowe i oporowe (wzdłużne)
  • Schaeffler (INA/FAG), "Rolling Bearings" – dział: podstawy, kierunki obciążeń (osiowe/promieniowe) i typy łożysk oporowych

Materiały:

  • Katalogi producentów łożysk (opis typów i przekroje konstrukcji)
  • Podręcznik do podstaw konstrukcji maszyn (rozdział o łożyskach i obciążeniach)
  • Materiały szkoleniowe z montażu łożysk (zasady osadzania, pasowania, smarowania)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego