KWALIFIKACJA ELM2 + ELM5 - CZERWIEC 2014

PYTANIE NR 29.
Jakie stany logiczne należy podać na wejścia układu logicznego TTL, przedstawionego na rysunku, aby dioda LED zaświeciła się?
Ilustracja przedstawia schemat układu logicznego TTL z diodą LED.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
LED jest podłączona anodą do +5 V, a katodą (przez rezystor) do wyjścia bramki, więc świeci przy sterowaniu active-low.
To oznacza, że dioda zaświeci, gdy wyjście bramki ma stan niski i "zlewa" prąd. Bramka OR daje 0 wyłącznie dla X=0 i Y=0, więc tylko wtedy LED świeci.

Pełne wyjaśnienie:

W tym układzie kluczowe są dwie rzeczy: funkcja logiczna bramki OR oraz sposób włączenia diody LED.

1) Co robi bramka OR?
Bramka OR (suma logiczna) daje na wyjściu stan wysoki, gdy co najmniej jedno z wejść ma stan wysoki. Jedyny przypadek, w którym na wyjściu pojawia się stan niski, to sytuacja, gdy oba wejścia są w stanie niskim. Zatem wyjście=0 występuje tylko dla X=0 i Y=0.

2) Dlaczego LED świeci przy wyjściu=0 (active-low)?
Na schemacie anoda LED jest połączona z +5 V, a katoda jest dołączona do wyjścia bramki przez rezystor 220 Ω. Taki układ oznacza, że aby popłynął prąd przez LED, jej katoda musi mieć potencjał niższy od anody o kilka woltów (LED musi być spolaryzowana w kierunku przewodzenia). Gdy wyjście bramki jest w stanie niskim (~0 V), prąd płynie ścieżką: +5 V → LED → rezystor → wyjście bramki → masa. Bramka w praktyce "zlewa" prąd (sink), a LED świeci.

Gdy wyjście bramki jest w stanie wysokim (~5 V), na katodzie (przez rezystor) pojawia się napięcie bliskie +5 V, więc różnica potencjałów między anodą i katodą LED jest zbyt mała, by wymusić prąd przewodzenia. W efekcie LED nie świeci.

Wniosek: aby LED świeciła, wyjście bramki OR musi mieć stan niski, a to zachodzi tylko dla kombinacji wejść X=0 i Y=0.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?
Każda kombinacja z co najmniej jednym wejściem w stanie wysokim (X=1 lub Y=1) powoduje, że bramka OR wystawia stan wysoki na wyjściu. W tej konfiguracji (anoda LED do +5 V) stan wysoki na wyjściu nie zapala LED, bo brakuje odpowiedniej różnicy napięć na diodzie i prąd nie płynie.

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze sprawdzaj, czy element wykonawczy (LED) jest sterowany od strony zasilania (source) czy od strony masy (sink). To natychmiast mówi, czy jest to układ active-high czy active-low.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Sterowanie active-low oznacza, że element (tu LED) włącza się przy stanie niskim na sygnale sterującym. Dzieje się tak, gdy LED ma anodę do +5 V, a wyjście układu podaje niski stan na katodę (zlewa prąd). Przy stanie wysokim na wyjściu prąd zwykle nie płynie.
Gdy wyjście ma stan wysoki (~5 V), na katodzie LED (przez rezystor) pojawia się napięcie bliskie +5 V. Anoda też jest na +5 V, więc różnica napięć na diodzie jest zbyt mała, aby popłynął prąd przewodzenia. Bez prądu LED nie świeci.
Dla bramki OR wyjście jest równe 1, gdy co najmniej jedno wejście jest równe 1. Tylko dla wejść 0 i 0 na wyjściu jest 0. To prosta reguła: 0 OR 0 = 0, a pozostałe kombinacje dają 1.
Sprawdź, gdzie jest anoda LED. Jeśli anoda jest do +V, a katoda idzie (przez rezystor) do wyjścia układu, to wyjście zwykle zlewa prąd do masy i LED włącza się stanem niskim. Jeśli katoda jest do masy, a anoda do wyjścia, to częściej jest active-high.
W wielu rodzinach TTL typowo lepsze parametry dotyczą zlewania prądu (sink) niż jego źródłowania (source). Dlatego w praktyce często spotyka się LED z anodą do +5 V i sterowaniem przez podanie stanu niskiego na wyjście. Szczegóły zależą od konkretnego układu i noty katalogowej.
W ujęciu uproszczonym: stan niski to napięcie bliskie 0 V, a stan wysoki to napięcie bliskie +5 V (przy zasilaniu 5 V). W praktyce progi rozpoznawania 0/1 nie są idealnie równe 0 i 5 V, dlatego w pomiarach mogą występować wartości pośrednie, ale w zadaniach egzaminacyjnych przyjmuje się model idealizowany.
Dla bramki OR stan 0 na wyjściu pojawi się tylko wtedy, gdy oba wejścia są w stanie 0. Jeśli choć jedno wejście wynosi 1, OR wymusza 1 na wyjściu. To ważne, bo w konfiguracji active-low właśnie wyjście=0 może zapalać LED.
Pomyłka wynika z nawyku "1 oznacza włączenie", który często działa w prostych przykładach, ale nie zawsze. Gdy LED jest podłączona anodą do zasilania, układ sterujący musi obniżyć potencjał katody, aby popłynął prąd. Bez analizy połączenia anoda/katoda intuicja bywa myląca.
Rezystor w szeregu z LED ogranicza prąd płynący przez diodę, chroniąc ją i wyjście bramki przed przeciążeniem. Bez rezystora prąd mógłby być zbyt duży. W zadaniach egzaminacyjnych warto pamiętać: LED prawie zawsze wymaga rezystora szeregowego, jeśli nie ma innego ograniczenia prądu.
Ćwicz dwa kroki: (1) rozpisanie tabeli prawdy dla bramki oraz (2) analizę, kiedy płynie prąd przez obciążenie (LED). Zwracaj uwagę, gdzie jest +5 V i gdzie jest masa. Na egzaminie pomaga szybkie sprawdzenie: czy wyjście ma "źródłować", czy "zlewać" prąd.
info

Statystycznie 49% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Według specjalistów z branży: "LED jest podłączona anodą do +5 V, a katodą (przez rezystor) do wyjścia bramki, więc świeci przy sterowaniu active-low.To oznacza, że dioda zaświeci, gdy wyjście bramki ma stan niski i "zlewa" prąd."

Źródła:

  • Texas Instruments, "SN74LS32 Quadruple 2-Input Positive-OR Gates" (datasheet), sekcja opis funkcji logicznej i poziomów logicznych, https://www.ti.com/lit/ds/symlink/sn74ls32.pdf (dostęp: 2026-02-28)
  • All About Circuits, "Logic Gates" / "OR Gate" (opis działania i tabela prawdy), https://www.allaboutcircuits.com/textbook/digital/chpt-3/or-gate/ (dostęp: 2026-02-28)
  • Falstad, "Logic Gate Simulator" (weryfikacja zachowania bramki OR dla kombinacji wejść), https://www.falstad.com/circuit/ (dostęp: 2026-02-28)

Materiały:

  • noty katalogowe bramek OR z rodziny 74xx (TTL/LS)
  • podręcznik z podstaw elektroniki cyfrowej (tabele prawdy, poziomy logiczne TTL)
  • materiały o sterowaniu LED: active-high vs active-low oraz sink/source prądu

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego