KWALIFIKACJA ELM6 - CZERWIEC 2017

PYTANIE NR 37.
Jakiego typu klucza należy użyć do montażu elementów za pomocą śrub przedstawionych na rysunku?
Ilustracja przedstawia kilka metalowych śrub z łbem typu Torx.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Śruby na rysunku mają wewnętrzne gniazdo gwiazdowe Torx (wgłębienie), a łeb nie ma zewnętrznych płaszczyzn do klucza płaskiego ani oczkowego.
Do takiego gniazda stosuje się narzędzie z wypukłym profilem, czyli klucz Torx trzpieniowy, który wchodzi w gniazdo śruby i przenosi moment dokręcania.

Pełne wyjaśnienie:

Na ilustracji widać śruby z wewnętrznym gniazdem w kształcie wieloramiennej gwiazdy. Taki kształt jest charakterystyczny dla systemu Torx (tzw. profil gwiazdowy/sześciowypustowy). Ponieważ napęd znajduje się wewnątrz łba śruby, narzędzie musi mieć element roboczy, który wejdzie do środka gniazda.

Dlatego poprawna jest odpowiedź "Torx trzpieniowego": klucz (lub bit/wkrętak) trzpieniowy ma wypukły "trzpień" o profilu Torx, który zazębia się z wgłębieniem w łbie śruby. To zapewnia prawidłowe przeniesienie momentu oraz zmniejsza ryzyko wyślizgnięcia się narzędzia i uszkodzenia gniazda.

Pozostałe odpowiedzi nie pasują do pokazanych śrub:

  • "Oczkowego" – klucz oczkowy pracuje na zewnętrznym wielokącie (najczęściej sześciokącie) łba/nakrętki. Na zdjęciu łby są gładkie i nie mają krawędzi ani płaszczyzn do uchwycenia od zewnątrz.
  • "Torx nasadowego" – określenie "nasadowy" odnosi się do formy narzędzia jako nasadki na grzechotkę lub bywa łączone z napędem zewnętrznym (np. E‑Torx). W kontekście śruby z wewnętrznym gniazdem kluczowa jest cecha "trzpieniowy" (męski profil wchodzący w gniazdo), a nie sama forma mocowania (nasadka). To właśnie ta różnica jest typowym źródłem pomyłek egzaminacyjnych.
  • "Płaskiego" – klucz płaski wymaga zewnętrznych płaszczyzn (najczęściej sześciokątnych). Brak takiego łba uniemożliwia skuteczne użycie klucza płaskiego.

W praktyce mechatronika dobiera narzędzie do rodzaju gniazda: dla Torx wewnętrznego stosuje się bity/klucze trzpieniowe (np. wkrętak Torx, klucz kątowy Torx, bit Torx w uchwycie), a do prac wymagających kontroli siły dokręcania często używa się kluczy dynamometrycznych z odpowiednim bitem trzpieniowym.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Gniazdo Torx to wewnętrzne wgłębienie w łbie śruby o kształcie gwiazdy (zwykle 6 ramion). Służy do przenoszenia momentu obrotowego z narzędzia na śrubę. W mechatronice spotkasz je często, bo pozwala na pewne dokręcanie i mniejsze ryzyko ześlizgu narzędzia.
Jeśli w łbie śruby widzisz wgłębienie w kształcie gwiazdy (a na zewnątrz brak sześciokąta), potrzebujesz narzędzia, które wejdzie do środka. To właśnie klucz/bit Torx trzpieniowy (męski profil), który dopasowuje się do gniazda wewnętrznego.
Klucz płaski działa tylko wtedy, gdy łeb śruby ma zewnętrzne płaszczyzny (np. sześciokąt). Na śrubach z rysunku łeb jest gładki i napęd jest w środku (gniazdo Torx), więc nie ma czego "złapać" od zewnątrz. Próba użycia klucza płaskiego kończy się ześlizgnięciem.
Torx trzpieniowy ma wypukły profil Torx, który wchodzi w wewnętrzne gniazdo śruby. Torx nasadowy kojarzy się z nasadką na grzechotkę (forma narzędzia) lub z napędem zewnętrznym typu E‑Torx. Przy śrubie z gniazdem wewnętrznym decyduje "trzpień", nie sama nasadka.
E‑Torx stosuje się, gdy napęd ma kształt gwiazdy na zewnątrz łba (wystający profil), a narzędzie jest "żeńskie" i obejmuje łeb. Torx wewnętrzny występuje jako wgłębienie w łbie i wymaga narzędzia trzpieniowego. Na egzaminie kluczowe jest rozróżnienie: zewnętrzne vs wewnętrzne.
Najczęstsze błędy to: mylenie Torx z imbusowym (inny kształt gniazda), wybór złego rozmiaru bitu (powoduje wyrabianie gniazda) oraz mylenie pojęć "nasadowy" i "trzpieniowy". W praktyce zawsze dopasuj profil i rozmiar do gniazda śruby, nie "na siłę".
Rozmiar dobiera się przez dopasowanie końcówki do gniazda tak, aby wchodziła pewnie, bez luzu i bez konieczności wbijania. Za mały bit będzie się obracał i niszczył krawędzie gniazda, a za duży nie wejdzie. W warsztacie stosuje się oznaczenia T (np. T20, T25), zgodne z zestawami bitów.
Tak, to częsta praktyka w montażu mechatronicznym, gdy ważny jest kontrolowany moment dokręcania. Używa się wtedy klucza dynamometrycznego z odpowiednią końcówką Torx (najczęściej bitem trzpieniowym w uchwycie/nasadce). Ważne jest dobre dopasowanie rozmiaru, aby nie zniszczyć gniazda.
Torx umożliwia przenoszenie większego momentu niż wiele klasycznych napędów i zmniejsza ryzyko "wyślizgnięcia" narzędzia z gniazda. To ważne przy montażu obudów, prowadnic i elementów napędowych, gdzie łatwo o uszkodzenie śruby lub komponentu. Dodatkowo ułatwia pracę wkrętarką z bitem.
Imbus ma gniazdo sześciokątne (6 prostych krawędzi), a Torx ma gniazdo w kształcie gwiazdy z zaokrąglonymi "ramionami". Na zdjęciu Torx wygląda jak wieloramienna gwiazda, nie jak regularny sześciokąt. To szybka wskazówka, która pomaga dobrać właściwy bit/klucz.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 67% zdających egzamin. średnie

Źródła:

  • Wikipedia: "Torx" (opis profilu, zastosowania i rozróżnienie napędów), https://pl.wikipedia.org/wiki/Torx - dostęp 2026-02-27
  • Wikipedia (EN): "Torx" (terminologia: internal/external Torx, opis narzędzi), https://en.wikipedia.org/wiki/Torx - dostęp 2026-02-27

Materiały:

  • Katalogi narzędzi (działy: bity/klucze Torx, Torx TR, E‑Torx) – do nauki rozróżniania profili
  • Instrukcje montażowe urządzeń mechatronicznych (sekcje: dobór narzędzi i momenty dokręcania)
  • Materiały szkolne z podstaw połączeń śrubowych i oznaczeń łbów/gniazd

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego